پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

اهداف تربیت (۱)

0
(0)
۲۰ آذر ۱۴۰۰
719

هر کاری زمانی مفید خواهد بود که انجام دهنده آن، نخست هدف ارزشمندی را در نظر بگیرد، سپس با توجه به امکانات و راه‌های رسیدن به آن، برنامه‌ریزی کند. تربیت نیز که از اهداف بسیار مهم خلقت و ارسال رسل و انزال کتب از سوی خداوند است. نمی‌تواند بدون هدف باشد. بر ماست که ضمن شناسایی اهداف تربیت در جهت تأمین آن برنامه‌ریزی کنیم.

اهداف تربیت در قرآن:

عناوینی در قرآن کریم و روایات مطرح شده که ناظر به اهداف تربیت نفس و تزکیه روح است. البته این اهداف هم سطح نیستند. برخی مقدمه برای برخی دیگر است و به تعبیر دیگر بعضی اهداف متوسط هستند و بعضی اهداف عالی.

مثلاً هدف از عبادت و بندگی تحصیل تقواست: « اعْبُدُوا رَبَّكُمُ … لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‌ »۱

و هدف از تقوا فلاح و رستگاری است: « وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ‌ »۲

هدف از اقامه نماز یاد خداوند است: «  اقم الصلوة لذكري »۳

و هدف از یاد خداوند آرامش قلب و طمانینه روح است: « أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»۴

و هرگاه انسان به مقام اطمینان نفس دست پیدا کند، به مقام رضای حق و قرب پروردگار نایل می شود: « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً۵

چنانچه گفتیم یکی از استعدادهای بسیار مهم انسان گرایش او به کمال است. انسان موجودی کمال خواه و حقیقت طلب است و دوست دارد تمام کمالات را دارا باشد، و از آن جهت که این استعداد و گرایش به سمت بی‌نهایت است و وجود بی‌نهایت از نظر معارف دینی تنها خدای متعال است که تمام کمالات را بالفعل دارد، می‌توان گفت که هدف و مطلوب نهایی در رویکرد تربیتی اسلام نزدیک شدن هر چه بیشتر به سرچشمه هستی و کمال مطلق (خداوند) است.

گستره وجودی انسان:

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر قابل درک است که به موضوع ظرفیت تکاملی و گستره وجودی انسان توجه کنیم؛ زیرا زندگی و تکامل وجودی انسان محدود به همین زندگی دنیا نیست، بلکه قلمرو بسیار گسترده تر و وسیع تری از آن را شامل می‌شود.

انسان دارای فطرت ویژه‌ای است، و با توجه به آن لقب برترین مخلوق را به خود اختصاص داده است. ویژگی‌های فطری و توانائی‌های آن زمینه‌ساز هدفی است که انسان برای آن آفریده شده است. به گونه‌ای که می‌تواند بدون هیچ محدودیت زمانی و مکانی به رشد خود بپردازد و از مَلک هم بر‌تر شود.

پس زمینه‌های رسیدن به آن هدف نیز در فطرت او نهاده شده است که باید با تربیت صحیح و به موقع شکوفا گردد. می‌توان گفت که تمام موجودات عالم هستی برای بهره‌وری آفریده شده‌اند. همه کارها و عبادات انسان مقدمه و زمینه برای تربیت اوست.

عبادات وسیله است:

به فرموده امام راحل (ره): «تمام عبادات وسیله است. همه وسیله این است که انسان این لبابش ظاهر بشود؛ آنچه بالقوه و لّب انسان است به فعلیت برسد. انسان بالقوه انسان بالفعل شود؛ انسان طبیعی یک انسان الهی بشود؛ هر چه که می بیند حق ببیند. انبیاء هم برای این آمده اند. همه اینها وسیله اند.»

امام صادق علیه السلام این مطلب را با بیان شیوا بیان کرده است:

« العُبودِيَّةُ جَوهَرَةٌ كُنهُها الرُّبوبيّةُ، فَما فُقِدَ في العُبوديّةِ وُجِدَ في الرُّبوبيّةِ، و ما خَفِيَ عَنِ الرُّبوبيّةِ اُصيبَ في العُبوديّةِ۶ بندگی جوهری است که اساس و ذات آن ربوبیت است، پس آنچه در مقام عبودیت ناپیدا شود در مقام ربوبیت هویدا گردد و هر مقدار که از مراتب و صفات ربوبیت پوشیده شود در مراحل عبودیت جلوه گر شود. »۶

این بیان امام صادق علیه السلام در کلام امام راحل تبیین و تفسیر بسیار زیبایی یافته است که می فرماید:

«کسی که با قدم عبودیت سیر کند و داغ ذلت بندگی را در ناصیه خود گذارد وصول به عزت ربوبیت پیدا کند. طریق به حقایق ربوبیت سیر در مدارج عبودیت است، و آنچه در عبودیت از آنیت و انانیت مفقود شود در ظل حمایت ربوبیت آن را می یابد تا به مقامی برسد که حق تعالی سمع و بصر او و دست و پای او شود.

چنان چه در حدیث صحیح و مشهور بین فریقین وارد است و چون از تصرفات خود گذشت و مملکت وجود را یکسره تسلیم حق کرد و خانه را به صاحب خانه واگذار نمود و فانی در عزّ ربوبیت شد صاحبخانه خود متصرف در امور گردد، پس تصرفات الهی گردد؛ چشم او الهی شود؛ با چشم حق بنگرد و گوش او الهی شود؛ با گوش حق بشنود».

رسیدن به اهداف تربیت نیاز به واسطه و مقدمه دارد که در حقیقت به آن ها اهداف درجه دوم یا اهداف میانی گفته می شود.  دسته بندی اهداف میانی تربیت از منظر علمای اخلاق در آینده خواهد آمد.

   منابع:
  1. آیه ۲۱سوره بقره
  2. آیه ۲۰۰ سوره آل عمران
  3. آیه ۱۴ سوره طه
  4. آیه ۲۸ سوره رعد
  5. آیه ۲۷ و ۲۸ سوره فجر
  6. مصباح الشريعة : ۵۳۶

نظرات ارزشمند شما، ما را در بهبود کیفیت مطالب یاری خواهد کرد.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

اهمیت تربیت دینی
اهمیت تربیت دینی

امام خمینی (ره): آنان كه مشغول تربيت هستند، تربيت اسلامی داشته باشند، در تربيت اسلامی همه چيز است، يك فرد اگر همان طوری كه اسلام می‌خواهد بزرگ شود، غير ممكن است به مملكت خود، به همسايه خود، به همشهری خود، به برادر خود و يا به يك آدم غريبه خيانت كند، اصلا خيانت منتفی می‌شود. […]

۹ دی ۱۴۰۰
9064
بیشتر بدانید
الگوسازی، روشی کارآمد
الگوسازی، روشی کارآمد

تربیت، آموزش انتخاب بهترین روش‌ها در موقعیت و شرایط خاص می‌باشد. و الگو گیری گزینه‌ای است که شخص به کمک آن انتخابی بهتر را به آسانی انجام می‌دهد. و از این رو اینکه ما الگوی مناسب شخص را در دسترس او قرار دهیم کمک خوبی به انتخاب شایسته اوست. ساختمان وجودی انسان به گونه‌ای است […]

۵ دی ۱۴۰۰
9651
بیشتر بدانید
تغییر اسم
تغییر اسم

سؤال اخيرا ديده مى‌شود كه عده‏‌اى براى رفع مشكل افراد و يا جهت شفا از بيمارى توصيه مى‌كنند، آنها اسم خود را تغيير دهند تا آن جا كه به افراد مى‌گويند اسمى مثل محمد و يا فاطمه را تغيير دهند و مثلًا پوريا يا صدف بگذارند. جالب است كه بعضا با تغيير اسم مشكل ‏شان […]

۲ دی ۱۴۰۰
10355
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سه + یازده =