پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

هفته سلامت روان(۱)

0
(0)
۲۰ مهر ۱۴۰۰
2272

سلامت روانی افراد جامعه مانند سلامت جسمی آنان بسیار اهمیت دارد.

سلامت روان

مطابق با تعریف ارائه شده در کتاب های روانشناسی سلامت روان به حالتی اشاره دارد که فرد در برابراضطراب، افسردگی و دیگراختلالات روانی مصون بوده و احساس رضایت و نشاط کامل داشته باشد.

سازمان بهداشت جهانی سلامت روانی را چنین معنا کرده است:

«سلامت روان عبارت است از: قابلیت ارتباط موزون وهماهنگ با دیگران، تغییرواصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادها و تمایلات شخصی به طورمنطقی، عادلانه ومناسب».

بهداشت روانی

بهداشت روانی علمی است برای بهترزیست و رفاه اجتماعی که همه زاویه های زندگی از نخستین لحظه های زندگی جنینی تا مرگ را در برمی گیرد.

به عبارت دیگرافراد با کمک هنر بهداشت روانی، می توانند با محیط خود سازگار شوند  راه های مطلوب تری را برای حل مشکلاتشان بیابند.

عوامل عمده خطر برای سلامت روان

تغییر در موقعیت های اجتماعی، تورم، فقر، بیکاری، اعتیاد، بیماری جسمی، گناه و انحراف های اخلاقی، ازجمله عواملی هستند که سلامت روانی انسان را در سطح فرد و جامعه تهدید می کند.

میزان وشدت این خطر به ویژگی های شخصیتی افراد، باورها وعقاید وماهیت و کیفیت استرسورها بستگی دارد.

بخشی از تحقیقات صورت گرفته در زمینه شناخت عوامل موثربرسلامت روان رابطه باورها وگرایش های مذهبی با سلامت روان را بررسی می کند.

از نظر پارگامن و پارک افراد در سایه مذهب می توانند رخداد های منفی را مثبت معنا کنند. حتی فروید که نگاهی منفی و بدبینانه به مذهب دارد، می گوید مذهب برای همه  بشریت به مثابه تسکین دهنده آلام و رنج های زندگی است.

بنابر تحقیات تجربی نیز باورهای مذهبی، نقش موثری بر سلامت روانی افراد دارند. بر این اساس سازمان بهداشت جهانی، به طوررسمی اعلام کرد که باید از توانمندی ها و باورهای دینی افراد، در ارتقای سلامت روانی آنان بهره گرفت.

دعا یکی از آموزه های دینی است که نقش موثری برسلامت روانی افراد دارد.

دعا

دعا در اصطلاح به معنی نیایش و طلب کردن حاجت از خداوند می باشد. درفرهنگ اسلامی مفهوم دعا با عبادت، نیایش، رازونیاز با خدا و تضرع و زاری ارتباط و هم پوشی بسیار نزدیکی دارد. این واژه ها گاه به جای هم و به یک معنا به کار  می روند.

افق های سلامت روان در پرتو مذهب

مذهب و رفتار های مذهبی، با سلامت روان هم پوشی دارند، بدین گونه که در جهت دار کردن زندگی، پیشگیری ازاعتیاد، گناه و انحراف های اخلاقی موثرند و تلاش و امید را در فرد و جامعه تقویت می کنند.

افق های سلامت روان در پرتو مذهب عبارتند از:

 * خودآگاهی.

* ا دراک دقیق واقعی.

* اشراق عارفانه.

* رویش رضای حق در زندگی.

* تعادل جنبه های گوناگون وجود انسان و دوری از گناه و انحراف های اخلاقی .

این ویژگی ها به احساس بهینه زیستن بسیار کمک می کند .

اهمیت و جایگاه دعا در اسلام

در این بخش به چند روایت که تاثیر دعا در سلامت جسم و روان را نشان می دهد می پردازیم :

حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «دعا کلید پیروزی وگنجینه رستگاری است».

در کلامی دیگر ایشان می فرمایند: «الدُّعاءُ مِفتاحُ الرَّحمَةِ وَ مِصباحُ الظُّلمَةِ؛  دعا کلید رحمت و چراغ تارکی هاست».۱

امام صادق علیه السلام می فرمایند: «عَلَیكَ بِالدُّعاءِ فَاِنَّه شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.؛ همیشه خودت را به دعا ملزم کن، دعا شفادهندة هر درد و بیماری است».۲

تاثیر دعا در سلامت روان

زندگی انسان در جوامع کنونی مخاطره انگیز می نماید.احساس سردرگمی، پوچی های ناشی از دور شدن از فطرت اصیل خویش، زندگی ماشینی و شیوع انواع انحراف های اخلاقی، بیش از پیش انسان ها را دچار مشکلات روحی و روانی کرده است . سرخوردگی و سرگردانی بشر امروز آن قدر گسترده است که همگان آن را به گونه ای احساس می کنند .

در این شرایط پژوهش های تجربی در طول بیش از دو دهه، با بیان کردن نقش ارزش ها در روان درمانی، بر ضرورت به کارگیری  دعا، نماز، عبادت و حضور در محافل و مکان های مذهبی تاکید می کند.

در این بخش می خواهیم چند مورد از مشکلات روحی را به صورت مجزا بررسی کنیم و به تاثیر دعا در درمان یا کاهش ابتلا به آن ها بپردازیم .

اضطراب چیست و چه عواملی منجر به اضطراب می شود ؟

اضطراب در فارسی معادل پریشانی، سراسیمگی، نگرانی و احساس ناراحتی است.

در روانشناسی اضطراب به «احساس رنج آوری که با یک موقعیت ضربه آمیز کنونی یا با انتظار خطری که به شیی نامعین وابسته است» تعریف می شود .

همه افراد در شرایط فشار، تا حدی احساس نگرانی، دلشوره و اضطراب می کنند که البته وجود این احساس ها در حد متعادل برای همه ضروری است، ولی اگر این حالت در فرد ادامه یابد مخرب و خطرناک خواهد بود .

مهمترین عواملی که سبب تشویش خاطر و نگرانی انسان می شوند عبارتند از :

* ترس از آینده :

احتمال زوال نعمت ها ، تورم ، از دست دادن پست و موقعیت ، بیماری و مشکلات اقتصادی ، پیوسته آدمی را رنج می دهد.

* ترس ازمرگ

* احساس پوچی و بی معنایی زندگی :

کسانی که جهان و انسان را بی هدف می دانند و از رخداد ها تفسیر مادی دارند ، خطر اضطراب و انواع بیماری های روانی ، به شدت آنان را تهدید می کند .

* ضعف و ناتوانی انسان در برابر عوامل طبیعی و سایر خطرات

بدین ترتیب همه این عوامل که برشمردیم در یک چیز با هم مشترکند و آن ضعف باورهای دینی و فراموشی یاد خداست .

در مقابل تنها راه پیشگیری از تشویش خاطر و رسیدن به آرامش و سلامت روان، برقراری رابطه با قدرت مطلق هستی است . «الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ بدانید و آگاه باشید که یاد خدا و ذکر او باعث آرامش دل هاست ».۳

بنابر نتایج تحقیقات کرال و شیهان باور به این که خدایی هست که موقعیت ها را کنترل می کند و مسئول روزی انسان هاست، تا حد زیادی اضراب ناشی از فقر، بیکاری، بیماری و … را کاهش می دهد به گونه ای که افراد مومن ارتباط خود را با خدا مانند ارتباط با یک دوست بسیار صمیمی توصیف می کنند و بر این باورند که می توان با نیایش، تاثیر منفی بیماری و فقر بر روان را کنترل کرد .

به همین دلیل با دعا و نیایش می توان به شیوه ای موثر اضطراب را کاهش داد و از آن پیشگیری کرد .

نتایج تحقیقات نشان می دهد دعا پیش از عمل جراحی به فرد احساس آرامش می دهد و هم چنین از میان بیماران مبتلا به اضطراب آن دسته که دارای باورهای مذهبی بودند زودتر درمان شدند.

به علاوه دعا در کاهش اضطراب دانش آموزان تاثیر به سزایی داشته است.

افسردگی چیست و چه عواملی منجر به افسردگی می شود ؟

امروزه شایع ترین اختلال روانی که در همه گروه های سنی و در همه جوامع دیده می شود افسردگی است.

این اختلال بر جنبه های گوناگون زندگی فرد تاثیر می گذارد.

نشانه های مهم افسردگی :

 * بی اشتهایی.

* احساس خستگی.

* غمگینی، ناامیدی.

* احساس درماندگی.

عواملی که می تواند در پیدایش یا تشدید افسردگی موثر باشد، فراوان است.

روانشناسان در تحقیقات خود به تاثیر یک یا چند عامل از عوامل ژنتیکی، فیزیولوژیکی و اجتماعی، عاطفی و شناختی در افسردگی اشاره کرده اند.

در منابع اسلامی علت عمده افسردگی:

*  نگرش های نامعقول.

* افراط و تفریط درخواسته ها.

* احساس گناه.

* کم رنگ شدن معنویت در زندگی .

* نبودن غنای روحی است.

کسی که خدا را فراموش می کند، خود را نیز از یاد می برد.

«وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى؛ هرکس از یاد من رویگردان شود  زندگی سختی خواهد داشت».۴

بر اساس جهان بینی اسلامی، وابستگی انسان به دنیا و غفلت از یاد خدا، در سبب شناسی افسردگی جایگاه ویژه ای دارد .

یونگ در جایی می نویسد: «در میان بیمارانی که در نیمه دوم زندگی یعنی حدود ۳۵ سالگی هستند، حتی یک نفر را ندیده ام که در حقیقت مشکلش پیدا کردن دیدگاه مذهبی و رابطه معنوی با خدا نبوده باشد».

دانستن معنا و هدف زندگی، احساس تعلق داشتن به منبع والا و امیدواری به یاری خداوند در شرایط سخت زندگی همگی از جمله باورهایی هستند که افراد مذهبی با بهره مندی از آنها می توانند از دچار شدن به افسردگی پیشگیری کنند.

در روایات افسردگی را به غم تعبیر کرده و البته یادآور شده اند که از دعا برای درمان آن استفاده کنید .

نتیجه پژوهش آدلر نشان می دهد که افسرگی در مردان و زنانی که به کلیسا می روند و به نیایش می پردازند، سریعتر از دیگران بهبود می یابد.

هم چنین نتیجه تحقیق کونیک و همکارانش نشان می دهد که نشانه های شناختی افسردگی، مانند احساس خستگی، بی علاقگی ، کنره گیری اجتماعی و احساس شکست و ناامیدی، در افرادی که اهل دعا و نیایشند کمتر است .

دیگر اختلال های روانی :

پژوهش ها نشان داده است که برای درمان اسکیزوفرنی های حاد، حملات مانیک، موارد قصد خودکشی، واکنش مرگ، جامعه ستیزی و الکلیسم، درمان از راه دعا ونیایش در حد بسیار بالایی موثر است.۵

منابع:

۱- بحارالانوار،، ج ٩٣، ص ٣٤١.

۲- اصول کافی، ج ٤، ص ٢١٧.

۳- سوره رعد، آیه۲۸.

۴- سوره طه، آیه۱۲۴.

۵- دعا و سلامت روان، محمد صادق شحاعی.

نظرات ارزشمند شما، ما را در بهبود کیفیت مطالب یاری خواهد کرد.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

شهادت پنجمین شهید محراب
شهادت پنجمین شهید محراب

ولادت: آیت الله عطاالله اشرفی اصفهانی در سال ۱۲۸۱ ه.ش در شهرستان خمینی شهر استان اصفهان در خانواده ای روحانی متولد شدند . تحصیلات: تحصیلات ابتدایی مقدماتی را در خمینی شهر گذراندند و در۱۲ سالگی جهت ادامه تحصیل راهی اصفهان شدند و طی حدود ده سال از کلاس درس چهره‌هایی چون آیت الله سیدمهدی درچه […]

۲۳ مهر ۱۴۰۰
252
بیشتر بدانید
سلامت روان از دیدگاه اسلام
سلامت روان از دیدگاه اسلام

يکی از مسائل مهم در زندگی بشر، سلامت روان و شناخت شيوه دستيابی به آن است . جوامع بشری پس از پيشرفت در تکنولوژی مادی و جدا شدن از انديشه‌های عميق دينی، در زمينه مسائل روانی، مشکلات فراوانی را تجربه می‌کنند.سلامت روان، در روانشناسی ازديدگاه‌های مختلف اين دانش مطرح شده است. اين ديدگاه‌ها عموما انسان […]

۱۹ مهر ۱۴۰۰
413
بیشتر بدانید
روز جهانی کودک
روز جهانی کودک

پیامبر اکرم صلی الله و علیه و آله می فرمایند : «عَرامَةُ الصَّبِىِّ فى صِغَرِهِ زيادَةٌ فى عَقلِهِ فى كِبَرِهِ؛ بازى گوشى كودک در خردسالى اش مايه فزونى عقل در بزرگسالى اوست». {نهج الفصاحه، ص ۵۶۴، ح ۱۹۴} یکی از راه‌های شخصیت دادن به کودکان، بازی کردن والدین با آنهاست. این کار اندکی از وقت […]

۱۷ مهر ۱۴۰۰
1650
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 + شش =