پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

ارزش و لزوم اخلاقی

0
(0)
۱۷ آذر ۱۴۰۰
2831

مسله مهم این است که چرا از میان کارهایی که در حیطه اختیار انسان قرار دارد برخی افراد و جوامع آن کار را مطلوب و برخی دیگر همان کار را نامطلوب ارزیابی می کنند؟

آیا مطلوب دانستن یا ندانستن آن کار به دلیل ویژگی واقعی حاکم بر آن کار است یا اینکه هیچ ویژگی واقعی در کار نیست که باعث مطلوب یا نامطلوب  بودن آن شود و صرف احساس و سلیقه فردی و گروهی بر انجام یا ترک آن  توافق کرده اند؟

توجه به چند نکته می تواند در یافتن نظریه درست ما را یاری دهد:

۱.هر کسی ذاتا به آنچه به او مربوط می شود دلبستگی دارد مثل توجهی که مادر به فرزند خود دارد و یا انسان های فداکاری که در راه دین و کشور خود جان می دهند، انگیزه ای برای عزت خود یا شهرت خودیا تقرب خود به خداوند دارند که چنین می کنند.

پس  برای هر کسی ذاتا” وجود خود،مصالح و منافع خودش مطلوب است و به آن گریش دارد.

۲.کارهای اختیاری ما نتایج واقعی و خاص خود را دارند. مهم اینکه رابطه کارها با نتایجشان، واقعی است مثلا با غذا خوردن، گرسنگی ما برطرف می شود.

۳.نتیجه رفتارهای ما باخودمان از سه حالت خارج نیست:سودمند(مطلوب)،زیان بار(نامطلوب)،وبی اثر(متوسط).

به اصطلاح فیلسوفان آنچه منفعت وجودی انسان باشد <کمال> نام دارد که در برابر نقص است. طبق این اصطلاح،کمال خود انسان  برای او مطلوباست و کارهایی که باعث کمال او می شوند نیز به تبع،مطلو ب اند.

هم چنین کمال انسان دارای مراتبی است، می توان گفت در مجموع اموراختیاری،کمال انسان دارای ارزش ذاتی است و مراتب مختلف کمال انسانی دارای مراتب مختلف ارزش ذاتی اخلاقی اند.بدین ترتیب،کمال اختیاری، ارزش ذاتی اخلاقی دارد و رفتارهای اختیاری به نسبت تاثیرشان در دستیابی فرد به کمال اختیاری، ارزش غیری * اختیاری دارند.

(*ارزش غیری=ارزشی که در آن موضوع به چیز دیگری وابسته است و تابع آن می باشد و در مقابل ارزش ذاتی است که در آن موضوع به چیز دیگری وابسته نیست.)

معیار مطلوب بودن برخی صفات و رفتارها این  است که ما را به کمال خودمان نزدیک کند و معیار نامطلوبی برخی صفات و رفتارها این است که ما را از کمال خودمان دور کنند،همان کمالی که ذاتا” برای ما مطلوب و ارزشمند است.

بنابراین در خود صفات و رفتارهای اختیاری_که در اخلاق ارزشگذاری می شوند_میتوان ویژگی واقعی یافت که موجب مطلوب یا نامطلوب آنها می شود. این ویژگی،رابطه واقعی آنها با کمال اختیاری  انسان است .

به طور خلاصه:

*کمال اختیاری(به مراتبی از وجود اطلاق می شود که انسان با اختیار خودش می تواند  آنها را کسب کند) ارزش ذاتی اخلاقی دارد.

*صفات و رفتارهای اختیاری به نسبت تاثیرشان در دستیابی به کمال اختیاری،ارزش غیری اخلاقی دارند.

*رفتار یا صفتی که ارزش غیری آن از ارزش غیری رفتار یا صفت دیگر بیشتر باشد و با آن قابل جمع نباشد،ارزش جایگزینی اخلاقی دارد.

کمال اختیاری انسان دارای مراتبی واقعی است و به دستور،سلیقه یا قرارداد وابسته نیستند.همچنین رابطه صفات و رفتارهای ما با این مراتب،واقعی است.ارزش جایگزینی نیز تابعی از ارزش غیری است بنابراین همه انواع ارزشهای اخلاقی ،واقعیت عینی دارند.

پس روشن است که واقعی بودن ارزشهای اخلاقی نیازی به این ندارد که از سوی همه افراد ،درست تشخیص داده شوند.علم اخلاق باهمه صفات و کارهای اختیاری انسان که تاثیری _ مثبت،منفی یا صفر _ بر کمال اختیاری او می گذارند،سروکار دارد و همه آنها را ارزش گذاری اخلاقی می کند.

لزوم اخلاقی،واقعیت عینی دارد:

کاربردهای مختلف واژه لزوم و لازم:

۱.لزوم دستوری: لزومی است که منشا آن دستور کسی است و با صرف نظر از آن دستور،لزوم هم واقعیتی ندارد.

۲.لزوم قراردادی: لزومی است که بنا به قرارداد و توافق،لازم دانسته شده است.

۳.لزوم بالقیاس:لزوم چیزی در مقایسه با چیزی دیگر است.این لزوم، ارتباطی واقعی میان دوچیز است که می توانیم از آن خبر دهیم.روشن است که این نوع لزوم،صرف نظر از دستور و قرارداد،واقعیت عینی دارد.

آن دسته از امور اختیاری که به جهت تاثیرشان در رسیدن به کمال اختیاری ، مطلوب و ارزشمندند ، برای رسیدن به کمال اختیاری لازم اند یعنی لزومبالقیاس دارند و از آنجا که لزوم بالقیاس ،واقعیت عینی دارد نتیجه می گیریم:

لزوم اخلاقی ، واقعیت عینی دارد و به دستور،توصیه،احساس و سلیقه ، قرارداد و توافق وابسته نیستند.

برای مطالعه بیشتر رجوع شود به کتاب بنیاد اخلاق ، اثر : مجتبی مصباح ، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ( ره )

نظرات ارزشمند شما، ما را در بهبود کیفیت مطالب یاری خواهد کرد.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

زیبایی ایمان
زیبایی ایمان

ایمان: ایمان مفهومی کلیدی در میان مفاهیم دین است. انسان مؤمن با انسان مسلمان تفاوت هایی دارد که خداوند بارها در قرآن به آنها اشاره کرده است. انسان مؤمن به خدواند ایمان قلبی دارد و انسان مسلمان تسلیم امر خداوند است. ایمان یک ضرورت عقلانی و زیباست که انسان کمال گرا را ارضا و اغنا […]

۹ دی ۱۴۰۰
7995
بیشتر بدانید
فلسفه اخلاق (۳)
فلسفه اخلاق (۳)

در مبحث فلسفه اخلاق (۲) و در تعریف مکاتب اخلاقی، دید گاه های مکاتب مختلف در مورد اخلاق و بطور مشخص در مورد فضیلت بیان گردید. در ادامه، تعریف دقیق تری از فضیلت از منظر همان مکاتب اخلاقی، مورد بررسی قرار می گیرد. بیان فضیلت از دیدگاه مکاتب اخلاقی: فضیلت از نظر لغوی به معنای […]

۶ دی ۱۴۰۰
9097
بیشتر بدانید
بایدها و نبایدهای فلسفه اسلامی
بایدها و نبایدهای فلسفه اسلامی

  بایدها و نبایدهای فلسفه اسلامی مبتنی بر اندیشه مقام معظم رهبری دامت برکاته نویسندگان: محمد رحمانی گورجی، دانشجوی دکترای حکمت متعالیه دانشگاه خوارزمی فاطمه مسجدی، دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه الزهرا سلام الله علیها چکیده: انقلاب اسلامی ایران به عنوان نقطه عطف تحولات فرهنگی و سیاسی در چهل سال گذشته، گامی […]

۲ دی ۱۴۰۰
6024
بیشتر بدانید
1 دیدگاه برای "

ارزش و لزوم اخلاقی

" ثبت شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

چهار × پنج =