پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

عقل تحلیلی

0
(0)
۱ آبان ۱۴۰۰
1219

گفتیم که هشت کنش عقلی مورد استفاده در فلسفه نظری را شناسایی کرده‌ ایم. دیدیم که تعبیر به عقل های متعدد به منظور متعدد بودن حقیقت نیست. یکی از انواع کنش‌ های عقل، عقل تحلیلی است.

عقل تحلیل

مراد از تحلیل، جداسازی اجزاء، وجوه و حیثیات شی و التفات به آن وجوه متکثر است، از آن جهت که متکثرند.

فعالیت تحلیل، نوعی تجزیه به اجزا و حیثیات است. کنش عقل تحلیی یا انتزاعی، انتزاع، افراز و مرزبندی میان حیثیات شی است.

عقل شهودی اموری را به صورت انباشته و اندماجی در خارج می یابد. عقل تحلیلی، یک یک آن امور مشهود را برمی گیرد و انتزاع می کند و سپس از هم جدا می کند.

می توان گفت آن چه در شهود عقلی به گونه اجمالی یافت می شود، با این کنش عقلی به تفضیل می رسد و به صورت مفاهیم متعدد در قلمرو علم حصولی حاصل می آید. برای نمونه، عقل تحلیلی حیث وجود و حیث ماهیت را که نامتمایز از هم در خارج شهود می شوند، از یکدیگر جدا می کند و دو مفهوم حاکی از خارج برمی سازد. با هم بودن آن امور در امر مشهود، مجوز این فعالیت افرازی عقل است.

عقل تحلیلی، تفصیل امور اجمالی

شان عقل تحلیلی این است که هر موطن ادراکی فشرده ای را بگشاید و امور درک شده اجمالی را به تفصیل برساند. چه این موطن ادراکی شهودی باشد و چه حصولی.

کنش تحلیل، جدا دیدن و جدا کردن اموری است که پیش‎تر با هم دیده شده اند. بنابراین عقل تحلیلی (ونیز عقل توصیفی) تنها در حیطه شهود فعال نیست و در حوزه دریافت ه‎ای حصولی نیز فعالیت می کند.

به بیان دیگر، در شهود عقلی، معانی‎ ای را که وجود وحدانی دارند، به صورت جمعی و وحدانی فراهم می بینیم. عقل شبیه ساز می تواند از این امور وحدانی جمعی مفهوم و دریافت حصولی وحدانی فراهم آورد. حال گاه عقل تحلیلی در همان موطن عقل شهودی حیثیات را از هم جدا می کند، و گاه آن مفهوم حصولی را، که تصور مندمج است و گاه هویت تصدیقی بالقوه دارد، می گشاید و حیثیات آن را از هم جدا می کند.

برای نمونه، پس از این که با استدلال هیولا اثبات شد، می توان با استفاده از عقل تحلیلی، هیولا را تحلیل کرد و جوانب مختلف بحث های مربوط بدان را بررسید.

نیز در مورد دیگر مباحث فلسفی، مانند مفارقات، واجب تعالی و …. کارهای تحلیلی، افرازها و بررسی جهات و مولفه ها، همه حاصل به کار گیری عقل تحلیلی است.

عقل تحلیلی، مستقل از عقل شبیه ساز

بنابراین تحلیل و جداسازی در هر دو موطن شهودی و حصولی قابل انجام است. عقل تحلیلی هم مستقل از عقل شبیه ساز و پیش از آن می تواند فعالیت تحلیل خود را انجام دهد و هم پس از فعالیت عقل شبیه ساز می تواند دستاورد آن را تحلیل کند.

از این رو می توان گفت گاه عقل تحلیلی پیش از عقل شبیه ساز فعال می شود و دریافت های شهودی را از هم جدا می سازد و سپس عقل شبیه ساز دست به کار می شود و مفاهیم متکثر می سازد و گاه عقل شبیه ساز نخست تصویری اجمالی و مندمج از مشهود فراهم می آورد و سپس عقل تحلیلی به کار می افتد و حیثیات موجود در آن را انتزاع و از هم افراز می کند.

عقل تحلیلی، مربوط به موطن علم حصولی

توجه شود که فعالیت تحلیلی عقل در موطن شهودی بدین معنا نیست که عقل تحلیلی هویت شهودی می یابد. عقل تحلیلی اساسا مربوط به موطن علم حصولی است. آن‌گاه که عقل تحلیلی در موطن شهودی کار می کند، مفاهیمی را از بطن شهود برمی گیرد. البته تطبیق مفاهیم برگرفته با مطابق آنها به مدد شهود عقلی انجام می گیرد.

نیز باید توجه داشت که عقل تحلیلی در این مرحله پس از شهود عقلی، تصورات جزئی به دست می دهد. دست یابی به مفاهیم کلی، کنش عقلی دیگری را می طلبد.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

مفاهیم اخلاقی
مفاهیم اخلاقی

پس از اثبات مساله واقعیت ارزش و لزوم اخلاقی به تعریف مفاهیم اخلاقی، واقع نمایی جمله های اخلاقی و در پی آن به اثبات درستی نظریه واقع گرایی می پردازیم. ابتدا به تعریف مفاهیم ارزشی و لزوم اخلاقی می پردازیم. مفاهیم خوب، بد، درست و نادرست را مفاهیم ارزشی می نامیم. مفاهیم باید و نباید […]

۱۳ آذر ۱۴۰۰
687
بیشتر بدانید
داستان جام جم(۲)
داستان جام جم(۲)

قسمت دوم شرح داستان جام جم، داستان چهارم از مجموعه لغت مورات شیخ اشراق، توسط استاد یزدان پناه از فلسفه های نماز یکی از فلسفه های نماز از این جزئیات در آمدن، از این و آن در آمدن، به خدا پرداختن، به حقیقت پرداختن است. به تعبیر علامه طباطبایی به ماوراء طبيعت سرک کشیدن و […]

۱۱ آبان ۱۴۰۰
1974
بیشتر بدانید
داستان جام جم(۱)
داستان جام جم(۱)

مطلب زیر شرح مختصر سومین داستان از از رساله لغت موران توسط استاد یزدانپناه  است. داستان جام جم جام گيتى ‏نماى كيخسرو را بود(یعنی کیخسرو دارای یک جام گیتی نما بود) هر چه خواستى، در آنجا مطالِعَت كردى و بر كائنات مطلع مى‏گشتى (آنچه که در اوضاع احوال این عالم می گذشت و بر کائنات مطلع می گشتی) […]

۱۰ آبان ۱۴۰۰
2092
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 − یک =