پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

شیعیان افغانستان

0
(0)
۱۶ آذر ۱۴۰۰
4115

افغانستان کشوری است که به‌ دلیل واقع شدن در مسیر چند سویه جنوب، غرب و آسیای مرکزی، به «قلب آسیا» معروف است و از موقعیت ویژه‌ ای برخوردار است. مساحت افغانستان ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع می‌‎باشد. آمار دقیقی از جمعیت این کشور وجود ندارد.

به لحاظ تنوع قومی، افغانستان سیمای ناهمگونی دارد. اقوام و نژادهای گوناگون مانند پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن و قزلباش با هم زندگی می‌کنند. بعضی از محققان ۵۵ گروه قومی را در افغانستان نام برده‌ اند. دین اسلام، دین رسمی کشور و ۹۹ درصد مردم پیرو آن، و ۱ درصد دیگر پیرو ادیانی همچون، هندو و مسیحیت می‌ باشند. گذشته از اینکه اسلام دین اکثریت مردم افغانستان است، اسلام برای همه افغان‌ ها مرجع نهایی داوری و نماد مشترک و وحدت بخش محسوب می‌ گردد.

با توجه به تنوع قومی و ساخت سنتی جامعه افغانستان، که هنوز مفاهیم دولت، هویت ملی و وحدت ملی، دوره طفولیت خود را سپری می‌ کنند، نقش دین اسلام به عنوان نماد مشترک و وحدت بخش بیشتر حس می‌ شود.

مذاهب اقوام افغانستان

۱-مذهب حنفی

اکثریت مردم افغانستان پیرو مذهب سنی حنفی‌ اند که جمعیت آنها بین ۶۵ تا ۷۵ درصد از کل جمعیت افغانستان تخمین زده می‌ شود.۱مهم‌ ترین اقوام پیرو مذهب حنفی را پشتون‌ ها، تاجیک‌ ها و ازبک‌ ها تشکیل می‌ دهند.

۲-مذهب شیعه

شیعیان افغانستان به دو مذهب تقسیم می‌ شوند: الف- جعفری ب- اسماعیلیه.

شیعیان اسماعیلی بسیار اندک اند و در «بدخشان» زندگی می‌ کنند. جمعیت اصلی شیعیان را شیعیان اثناعشری تشکیل می‌ دهند که از هزاره‌ ها، قزلباش‌ ها و عده‌ ای از تاجیک‌ ها و پشتون‌ ها ترکیب یافته‌ اند. شیعیان به زبان فارسی صحبت می‌ کنند و جمعیت اصلی شیعیان را هزاره‌ ها تشکیل می‌ دهند، به‌طوری که در افغانستان شیعه مترادف با هزاره می‌ باشد.

در مورد جمعیت شیعیان، اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد. دلیل این امر، نبودِ یک حکومت مرکزی مقتدر است که بتواند مستقل از فشارها و نفوذهای قبیله ‌ای و قومی عمل کند و نیز نیروی آموزش دیده و تجهیزات لازم را برای این کار فراهم کند. در دو دهه اخیر، به دلیل جنگ ‌های پیاپی و عدم ثبات سیاسی، فرصتی برای این کار به ‌وجود نیامده است. با این حال، جمعیت شیعیان بین ۲۵ تا ۳۰ درصد برآورده شده است۲که هزاره‌ ها بین ۲۰ تا ۲۵ درصد آن را تشکیل می ‌دهند.

مذهب شیعه در افغانستان هیچ ‌گاه در قانون اساسی به ‌رسمیت شناخته نشده و تنها مذهب رسمی کشور حنفی بوده است و شیعیان همواره از سوی حکام و دولت مردان نادیده انگاشته می ‌شده ‌اند…

آن گونه که واقعیت ‌های تاریخی در چند سده اخیر نشان می ‌دهد، دولت مرکزی همواره تلاش کرده است اسمی از این مردم در نشریات و جراید کشور برده نشود. در دایره المعارف آریانا، که به همت دانشمندان افغانی و با نظارت حکومت مرکزی نوشته شده و در ۶ جلد و بیش از ۵ هزار صفحه به چاپ رسیده، فقط چند سطر، آن هم درباره هزاره‌ جات مرکز شیعیان نوشته شده است، بدون اینکه اسمی از مردم آن سرزمین ببرد.۳علی‌ رغم سیاست‌ های مبتنی بر تصفیه قومی و مذهبی علیه شیعیان، آنها شدیدا به مذهب خود پایبند مانده‌ اند.

غالب شیعیان از دستورات مذهبی خود در گذشته‌ های دور و نزدیک منصرف نشده ‌اند و به رغم مهمل بودن آزادی مذهبی آنان در قانون اساسی کشور و روش ظالمانه و حتی وحشیانه حاکم، تا حد مقدور به آن عمل کرده اند و در مواردی هم عبادات خود از قبیل مسح پا در وضو، دست باز در نماز، سجده بر خاک و امثال آن را در خفا بجا آورده ‌اند.۴

در دوران کنونی، اوضاع بسیار متفاوت است و شیعیان در کنار اهل سنت با هم زندگی می‌کنند و تا حد زیادی نگرش‌ های منفی مذهبی، نسبت به یکدیگر از بین رفته است.

در اینجا به توضیح مختصری درباره هزاره‌ ها به‌عنوان جمعیت اصلی شیعیان و یکی از اقوام مهم کشور افغانستان می پردازیم:

۳-هزاره‌ها

هزاره‌ ها از نژاد زرد هستند که از دیرباز در کوه پایه ‌های مرکزی و در مناطقی که در قرن سیزدهم میلادی در تصرف آنان بود سکونت داشته ‌اند. در اینکه آیا اصل و منشا آنان «مغولی» و یا «ترک» و یا ترکیبی از این دو می ‌باشد، جای بحث وجود دارد، اما زبان آنان فارسی است.

هزاره‌ ها غالبا در ناامنی اقتصادی به ‌سر برده ‌اند. آنان از دهه ۱۸۸۰ به بعد، متحمل شرایط سخت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی شدند و قیام آنان علیه برتری طلبی پشتون‌ ها به ‌طور وحشیانه‌ ای در اواخر قرن نوزدهم سرکوب شد.۵هزاران تن از آنان کشته و زنان و کودکان شان به اسارت رفته و به ناچار دست به مهاجرت‌ های دست جمعی به ‌سوی ایران که اکنون در مشهد به «خاوری» معروفند و پاکستان، زده‌اند. آنان که در داخل کشور ماندند، به ‌خاطر از دست دادن زمین‌ های حاصل‌ خیز خود، به ناچار به شهرها، به‌ ویژه به کابل، به ‌عنوان کارگران غیرماهر و خدمت ‌گزاران منازل مهاجرت کردند.

همه این مسائل موجب شدند هزاره‌ ها دارای موقعیت اجتماعی و خوبی نباشند. پس از تصرف زمین‌ های حاصل‌ خیزشان توسط پشتون ‌ها، آنها مجبور شدند به داخل ارتفاعات مرکزی پیش روی کنند که با کمبود شدید زمین مواجه شده و به لحاظ اقتصادی به‌ شدت ضعیف گردیدند و مهم ‌تر از آن، جامعه شیعی هزاره، پس از این حوادث، در میان کوه‌ های سر به فلک کشیده مرکزی به خود فرو رفت و ارتباطش با اطراف قطع شد و در نتیجه، دچار ضعف فرهنگی شدیدی گردید. با این حال، در چند دهه اخیر، تحولات شگرف سیاسی و فرهنگی در جامعه شیعی هزاره اتفاق افتادد.

شروع جنگ بر ضد دولت کمونیستی کابل، در قالب گروه‌های سیاسی، سرآغاز بسیاری از تحولات بود و آنها را جزو نخستین گروه‌ های مجاهدین قرار داد که در سال ۱۳۵۸ ش تمام سرزمین هایشان را آزاد ساختند.۶همزمانی شروع مهاجرت‌ های شیعیان، به ‌سوی کشورهای همسایه، سرآغازی جدید در زندگی فرهنگی و اجتماعی شیعیان بود. بیشتر شیعیانی که در مهاجرت زندگی می ‌کنند با سوادند و عده ای قابل توجه نیز دارای تحصیلات عالیه می ‌باشند و توانسته ‌اند در ساختار حکومت جدید افغانستان نیز سهیم باشند. به‌ طور کلی، چشم انداز امیدبخشی را می ‌توان از آینده آنها ترسیم کرد.

 منابع

۱-بصیر احمد دولت آبادی، شناسنامه افغانستان، قم، شیعه، ۱۳۷۱، ص ۳۱۰.

۲- همان، ص ۹۱.

۳-سیدمحمدحسین فرهنگ، جامعه شناسی و مردم شناسی شیعیان افغانستان، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله ، ۱۳۸۰، ص ۲۷.

۴-محمد آصف محسنی، شیعیان افغانستان چه می خواهند؟، قم، حرکت اسلامی افغانستان، ۱۳۷۶، ص ۹.

۵-کریس جانسون، افغانستان کشوری در تاریکی، ترجمه نجله خندق، تهران، آیه، ص ۱۶.

۶-سید محمد حسین فرهنگ، پیشین، ص ۱۱۰.

منبع: مجله شیعه شناسی، شماره ۵، رضا حسینی (با اندکی تصرف).

 

 

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

مساجد و حسینیه‌ها در امارات
مساجد و حسینیه‌ها در امارات

امارات متحده عربی یکی از کشورهایی است که برخی از زیباترین مساجد دنیا را در خود جای داده است. در این کشور بیش از ۴،۸۱۸ مسجد وجود دارد که از این تعداد، ۱،۴۱۸ مسجد در دبی، ۲،۲۸۹ مسجد در ابوظبی و ۶۰۰ مسجد نیز در شهر شارجه قرار گرفته است. اخیرا معاونت امور اسلامی شهر […]

۱۰ دی ۱۴۰۰
8190
بیشتر بدانید
تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان امارات
تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان امارات

«تاثیر فرهنگی و سیاسی انقلاب اسلامی ایران، به علت زمان و مکان وقوع و دستاوردهای آن بسیار بوده است. انقلاب اسلامی، در عرصه مفهوم‌سازی، با خلق عبارات امت واحده، رفع ظلم، ایستادگی و مقاومت که از دل اسلام سیاسی برمی‌آید، حلقه مفقوده تحرک جوامع اسلامی به‌ویژه شیعیان را نمایان ساخت. امام خمینی رحمت الله علیه، […]

۸ دی ۱۴۰۰
4439
بیشتر بدانید
وضعیت شیعیان امارات
وضعیت شیعیان امارات

وضعیت فرهنگی در مدارس امارات متحده، تنها مذهب اهل تسنن تدریس می‌شود، (جعفریان، ۱۳۸۸، ص۴۵۳) در کنار این مساله، شیعیان خوجه اثناعشری به مساله تعلیم و تربیت دینی و مذهبی بسیار اهمیت می‌دهند. از این رو، در هر کجا تجمع می‌کنند، مدارس دینی را بلافاصله راه‌اندازی می‌نمایند. آنان فرزندان خود را از پنج تا شانزده […]

۶ دی ۱۴۰۰
5751
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 − چهارده =