پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

شیعیان ازبکستان

0
(0)
۱۰ آذر ۱۴۰۰
6514

ازبکستان از کشورهای با اکثریت مسلمان در آسیای مرکزی و از جمهوری‌ های شوروی سابق است و تاشکند پایتخت آن است. شهرهای سمرقند، خیوه، بخارا و ترمذ در ازبکستان، از مراکز تاریخی و مشهور اسلامی در خراسان بزرگ و مناطق اطراف بود.

مذهب تشیع از اواخر قرن دوم قمری در آسیای میانه رواج یافت. دانشمندان شیعه در این نواحی، حوزه علمی را در آستانه غیبت امام دوازدهم به وجود آوردند. حسین بن اشکیب سمرقندی، ابوعمرو کشی و محمد بن مسعود عیاشی از رجال شیعی این نواحی بودند.

بیشتر شیعیان در بخارا و سمرقند زندگی می‌ کنند و اکثرا به زبان فارسی تاجیکی صحبت می‌ کنند. گروه دیگری نیز شیعیان آذری هستند که در زمان استالین از آذربایجان شوروی به این منطقه تبعید شدند. تعداد شیعیان در ازبکستان به درستی معلوم نیست، ولی آمار آنها را یک و نیم میلیون نفر ذکر می‌ کنند.

موقعیت جغرافیایی

جمهوری ازبکستان از کشورهای آسیای مرکزی است و مساحت آن حدود ۴۴۷۴۰۰ کیلومتر مربع است. ازبکستان در شمال و غرب با قزاقستان، در جنوب با ترکمنستان و افغانستان، در شرق با تاجیکستان و در شمال شرقی با قرقیزستان مرز مشترک دارد….

دین و مذهب

بیش از ۹۰ درصد سکنه ازبکستان مسلمان هستند. اکثریت جمعیت ازبکستان را مسلمانان سنی پیرو مذهب حنفی تشکیل می‌ دهند. شیعیان اقلیت کوچکی را در ازبکستان تشکیل می‌دهند. تعدادی نیز گرایش‌ های صوفیه دارند.

شیعیان

شیعیان، ۵ درصد مسلمانان ازبکستان را تشکیل می‌ دهند و در چند گروه قومی قرار دارند. بیشتر شیعیان در بخارا و سمرقند زندگی می‌ کنند و اکثرا به زبان فارسی تاجیکی صحبت می‌ کنند.

گروه دیگری نیز شیعیان آذری هستند که در زمان استالین از آذربایجان شوروی به این منطقه تبعید شده و بیشتر آنها در راه‌ آهن به کار گماشته شده‌ اند. امروز هم بسیاری از فرزندان آنها در کنار راه‌ آهن تاشکند و در محله تزی کوفکا و نیز در روستای چرنی کوفکا سکونت دارند.

دسته دیگر نیز شیعیان مِسخِتی هستند که در دره فرغانه ازبکستان، زندگی می‌ کنند. آنان توسط استالین از جنوب گرجستان در ۱۹۴۴م. به اینجا تبعید شده‌ اند.۱-۲

تعداد شیعیان در ازبکستان به درستی معلوم نیست، ولی آمار آنها را یک و نیم میلیون نفر ذکر می‌ کنند.

شهرها و مراکز شیعه‌ نشین

شهرهای سمرقند، بخارا، زیرآباد از توابع بخارا، تاشکند، جیزخ، نوایی، خوارزم، قشقوریا و شهر سیردریا از شهرهای مهم شیعه‌ نشین هستند. در سمرقند اکثر شیعیان در محله پنجاب یا محله ایرانی‌ ها زندگی می‌ کنند.۳

سابقه تشیع

نام تشیع در این دیار با فعالیت داعیان عباسیان آغاز شد. شریک بن شیخ با تمایلات شیعی در سال ۱۳۲ق. علیه بنی‌ عباس قیام کرد که توسط ابومسلم سرکوب شد.

پس از روی کار آمدن سامانیان، امیر اسماعیل روستای برکه را وقف علویان و فقرای بخارا کرد. از جمله قراین حضور تشیع در بخارا، وجود اسامی شیعی در منابع رجالی است که منسوب به بخارا هستند: احمد بن ابی عوف و فرزندش محمد که علامه حلی، بخاری بودن آنها را تصریح کرده است. محمد بن احمد علوی از سادات مقیم بخارا بود که حدیث روایت می‌ کرد و اشعاری به زبان عربی می‌ سرود.

در دهه دوم و سوم قرن ۱۲ق. و هم‌ زمان با ضعف صفویان، حملات ازبکان و افغانان به خراسان گسترش یافت و در حملاتی که صورت گرفت، به مرور تعداد زیادی ایرانی شیعه به‌ عنوان اسیر به بخارا برده شد. نادرشاه در سال ۱۱۵۸ موفق شد، شش هزار خانواده ایرانی که اسیر خان خیوه بودند را آزاد کند.

ازبکان که نزدیک به سه قرن با صفویان درگیر بودند، فتاوایی برای اثبات کفر شیعیان داشتند و اسرای ایرانی را مانند برده خرید و فروش می‌ کردند. شماری از ایرانیان در آن نواحی ماندند و به مقاماتی هم رسیدند که از آن جمله حسین خان ایرانی، حاکم قراکول بود. او مذهب تشیع خویش را پنهان می‌ کرد.۴

اصحاب و راویان شیعه

از میان اصحاب امامان علیهم السلام و برخی از راویان شیعه، کسانی به شهرهای ماوراءالنهر مانند بخارا و کش و سمرقند شهرت دارند. به‌ ویژه که با توجه به کثرت آنان در نیمه نخست قرن چهارم هجری می‌ توان یک حوزه علمی شیعی را در آن ناحیه ترسیم کرد. محمد بن مسعود عیاشی، در قرن ۴ ق. مدرسه علمیه در این شهر تاسیس کرد.

از دیگر چهره‌ های شیعه سمرقند، حسین بن اشکیب سمرقندی، از اصحاب امام حسن عسکری علیه السلام، شاگرد وی حیدر بن محمد بن نعیم، جعفر بن ابی جعفر سمرقندی، جعفر بن ایوب سمرقندی، محمد بن نعیم و محمد بن ابراهیم وراق است.۵

منابع

۱-اشرافی، گزارش راهبردی شیعیان آسیای مرکزی، ۱۳۹۴ش.

۲- بهمن، ژئوپلتیک تشیع، ص۱۵۶.

۳- شیعیان آسیای مرکزی.

۴-مرتضی اشرافی، گزارش راهبردی شیعیان آسیای مرکزی، مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام، گروه مطالعات راهبردی، ۱۳۹۴.

۵-جعفریان، اطلس شیعه، ص۶۲۱-۶۲۰.

 

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

مساجد و حسینیه‌ها در امارات
مساجد و حسینیه‌ها در امارات

امارات متحده عربی یکی از کشورهایی است که برخی از زیباترین مساجد دنیا را در خود جای داده است. در این کشور بیش از ۴،۸۱۸ مسجد وجود دارد که از این تعداد، ۱،۴۱۸ مسجد در دبی، ۲،۲۸۹ مسجد در ابوظبی و ۶۰۰ مسجد نیز در شهر شارجه قرار گرفته است. اخیرا معاونت امور اسلامی شهر […]

۱۰ دی ۱۴۰۰
8185
بیشتر بدانید
تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان امارات
تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان امارات

«تاثیر فرهنگی و سیاسی انقلاب اسلامی ایران، به علت زمان و مکان وقوع و دستاوردهای آن بسیار بوده است. انقلاب اسلامی، در عرصه مفهوم‌سازی، با خلق عبارات امت واحده، رفع ظلم، ایستادگی و مقاومت که از دل اسلام سیاسی برمی‌آید، حلقه مفقوده تحرک جوامع اسلامی به‌ویژه شیعیان را نمایان ساخت. امام خمینی رحمت الله علیه، […]

۸ دی ۱۴۰۰
4434
بیشتر بدانید
وضعیت شیعیان امارات
وضعیت شیعیان امارات

وضعیت فرهنگی در مدارس امارات متحده، تنها مذهب اهل تسنن تدریس می‌شود، (جعفریان، ۱۳۸۸، ص۴۵۳) در کنار این مساله، شیعیان خوجه اثناعشری به مساله تعلیم و تربیت دینی و مذهبی بسیار اهمیت می‌دهند. از این رو، در هر کجا تجمع می‌کنند، مدارس دینی را بلافاصله راه‌اندازی می‌نمایند. آنان فرزندان خود را از پنج تا شانزده […]

۶ دی ۱۴۰۰
5747
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × 4 =