پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

توابین، احساس بجای بصیرت

5
(1)
۱۶ آبان ۱۴۰۰
2028

 

انگیزه قیام

پس از آنکه امام حسین علیه‌السلام در حرکتی تاریخی و تاریخ ساز، قیام جاودانه خود را به انجام رساندند و با این قیام، کاخ بیداد یزیدیان را به لرزه درآوردند و در اقدامی شجاعانه نقاب از چهره امویان برداشته و آنان را رسوا نمودند.

پس از خطابه‌ های روشنگرانه امام زین العابدین علیه‌السلام و حضرت زینب کبری سلام‌الله علیها در عراق و شام که نقش تعیین کننده‌ای در بیداری مردم در جهان اسلام ایفا کردند؛

گروهی از شیعیان کوفه که خود را توابین نامیدند و در حمایت از سرور و پیشوایشان امام حسین بن علی علیه‌السلام کوتاهی کرده بودند و از روی ترس و دیگر انگیزه‌ ها، دست از یاری امام علیه السلام شسته بوده و گوشه عزلت برگزیده بودند؛

متوجه خطای سنگینشان شده و کوشیدند این کوتاهی را جبران کنند. این جنبش نخستین گام مردمی که در خون خواهی سالار شهیدان حضرت امام حسین بن علی علیه السلام بود و راه را برای قیام‌ های آینده شیعیان همچون قیام مختار بن أبی عبید ثقفی، قیام زید بن علی بن الحسین (فرزند امام سجاد علیه السلام)، و بقیه گشود و زمینه را برای تداوم قیام ‌های علوی در رویارویی با ستمگری بنی‌امیه، فراهم کرد.۱

سلیمان بن صرد

اندوه پشیمانی از عدم همراهی با حسین بن علی علیه السلام

شیعیان تواب تنها راه جبران گناه عظیم کشته شدن امام و شکست تحقیر کننده خویش را، قیام و خونخواهی امام حسین علیه السلام می دانستند و می‌گفتند ما مثل بنی اسرائیل شده ایم که حضرت موسی علیه السلام برای جبران نافرمانی و برگشت از گوساله پرستی آنها، دستور داد یکدیگر را بکشند.۲ تنها راه توبه ما نیز قیام و کشتن دشمنان است.۳

شمارى از رهبران قبایل و سرشناس ‏ترین شیعیان کوفه در منزل ‏سلیمان بن صرد خزاعی گرد آمدند تا راهى براى انتقام بیابند.

سلیمان‏ بن صرد در اجتماع آنان گفت:«ما وعده یارى به اهل‏بیت پیامبرصلی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم دادیم، ولى یاریشان ‏نکردیم و به انتظار فرجام کار ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان‏ کشته شد. خدا از ما راضى نخواهد شد مگر این که با قاتلان او بجنگیم. پس شمشیرها را تیز کنید و هرچه مى ‏توانید نیرو و اسب تهیه کنید تافراخوانده شوید». در نهایت سلیمان بن صرد خزاعى به رهبرى قیام برگزیده شد.

شیعیان طرف دار  این حرکت همگى بر این باور بودند که تنها راه پاک شدن لکه‏  ‏ننگ پیمان شکنى آنان، کشتن قاتلان امام حسین علیه‌السلام و یارانشان است. آنان هم پیمان شده بودند که این بار پیمان نشکنند و تا آخرین ‏قطره خون، بر سر پیمان خویش بایستند.

مخالفت مختار و یارانش با خروج توابین

مختار در قیام علیه بنی امیه و خونخواهی سیدالشهدا علیه‌السلام با آنان هم عقیده بود اما اعتقاد داشت:«سلیمان فقط می خواهد قیام کند، اوهم خود را به کشتن می دهد هم بقیه را، او بصیرت و دانش جنگی کافی ندارد».

شیعیان طرفدار مختار، عقیده برخروج از کوفه نداشتند و می گفتند تمام قاتلین حضرت امام حسین علیه‌السلام در کوفه ساکن هستند و فقط ابن زیاد که امیر و رئیس آنان بوده در موصل است. ما باید قبلا آنها را ازمیان برداریم تا نوبت رئیسشان برسد و این امر هم با حکومت دیگری در کوفه امکان پذیر نیست، لذا باید مرکزی برای شیعه تامین کرد تا عملیات انتقام به سهولت انجام شود.

خروج از کوفه

سلیمان بن صرد خزاعی، با جمعی از قبایل عرب و کسانی که طرفدار او بودند به خارج از کوفه نقل مکان کرده و مردم قبایل و نواحی کوفه را به امداد خود طلبیدند. تقریبا ۱۸ هزار نفر با او بیعت کردند اما بیشتراز چهارهزار نفر به یاری او برنخاستند.۴

وی به جای اقدام برای تصرف کوفه پیشنهاد می کرد تا یاران او از موقعیت مناسب مرگ یزید استفاده کنند و سعی در گسترش دعوت و گرفتن بیعت از جماعت شیعه و غیرشیعه برای حمله به سپاه شام و بنی امیه نمایند.

ولی هنگامی که بیعت کنندگان با توابین درمنطقه «نخیله» گرد هم آمدند دودلی در میان سران و حتی رهبران مرکزی جریان وجود داشت. عبداللّه بن سعد بن نفیل۵ از راه خیرخواهی پیشنهاد نمود برای خون خواهی قاتلان ابا عبداللّه علیه السلام، سلیمان و توابین کار خود را از کوفه شروع نمایند.

رعایت مصالح خانوادگی بجای استراتژی نظامی

آنچه در جواب، از طرف سلیمان بن صرد بیان شد حکایت از رعایت مصالح خانوادگی و قبیله ای حاکم بر جامعه عرب آن روز کوفه داشت. سلیمان به خوبی می دانست که پاک سازی کوفه و رو در رو شدن با هر یک ازمسببان حادثه کربلا، که از اشراف کوفه نیز بودند، درگیر شدن با یک قبیله و وابستگان آن است.

به همین دلیل، او به زعم خود، امید داشت با انتخاب راه آسان تر، یعنی برخورد با عبیداللّه بن زیاد و سپاه شام (در صورت موفقیت در برابر آن ها) راه خود را برای موفقیت در کوفه هموار کند. این اقدام و طرز بینش سلیمان بن صرد حاکی از ضعف استراتژی و فکر نظامی اصولی در وی بود.

متأسفانه او در چگونگی شروع قیام خود، از تشخیص صحیحی برخوردار نبود و دقیقا به همین دلیل، هنگامی که خیال عبداللّه بن یزید۶ از حمله توابین به کوفه راحت شد، سعی در تطمیع سران آن ها و استفاده از قدرت نظامی و نیت خالص توابین به نفع اهداف زبیریان نمود.

سلیمان بن صرد و قیام توابین

 رویارویی با سپاه شام وشهادت 

سلیمان بن صرد و یارانش، در آغازربیع الثانی سال ۶۵ هجری قمری نهضت خود را با شعار«یا لثارات الحسین» آغاز کردند.۷ و درمنطقه «عین الورده» با سپاه ۳۰ هزار نفری لشکر شام رو برو شدند و با وجود دلاوری و صلابت وصف ناپذیرشان و پس از سه روز مقاومت، بسیاری از آنان و تقریبا تمام رهبرانشان کشته شده و بقیه به کوفه عقب نشینی نمودند.

 

چند نکته درباره عدم موفقیت توابین

 بی بصیرتی و عملکرد احساسی 

قیام توابین حرکتی بود که در آن گرایش های احساسی به جای تفکر، دور اندیشی و بصیرت؛ در کنار هدف اصلی و ایمان خالص قیام کنندگان نسبت به آن هدف، به عنوان مهم ترین رکن در اتخاذ تصمیم ها و انتخاب روش ها ایفای نقش نمود.

رهایی از عذاب وجدان

تلاش برای جبران عدم وفای به عهد سران توابین در قبال امام حسین علیه السلام و رهایی از بار گناهی که به خاطر این خلف وعده دامنگیر آنان شده بود و هر لحظه باعث ملامت وجدان می گشت، به همراه افکار فلج شده ای که زاییده فضای اختناق آمیز و آکنده از خفقان حاکم بر کوفه بود(که پس از شهادت امام حسین علیه السلام نیز به مراتب بیشتر شده بود) باعث شتاب زدگی رهبران توابین در اتخاذ تصمیمات و در نتیجه، غلبه برخوردها و عملکردهای احساسی در ایشان می شد.

ضعف استراتژی و عدم تدبیر نظامی

رهبران توابین از نظر استراتژی و تدبیر نظامی، دارای ضعف جدی بودند. عدم شروع قیام آنان از کوفه و اصرار زیاد رهبری جریان مبنی بر مواجهه رو در رو با سپاهیان شام و خون خواهی از «ابن زیاد»! ضمن اینکه نشان دهنده ضعف استراتژی نظامی توابین و شتاب زدگی در اتخاذ تصمیمات بود؛

ذهن را نیز به سوی این فرضیه رهنمون می سازد که ممکن است مانع حرکت و قیام  از کوفه  این باشد که؛  این بزرگان شیعه وعلویان درکوفه-درآن موقعیت- به کناری نشسته و ناظر بر این واقعه بودند و هیچ اقدامی برای یاری رساندن به فرزند رسول خدا صلی‌ الله‌ علیه‌ وآله‌ وسلّم (که خود به دعوت ایشان به آن سرزمین آمده بود) انجام نداده بودند!

این سبب می شد که آنان از دایره اتهام بر کنار نباشند. احتمالا  آنان نیز پی به این مسئله برده بودند.

عدم انتخاب روش صحیح

عدم انتخاب روش های درست و کارآمد در راه رسیدن به هدف! که معلول ضعف استراتژی و تدبیر نظامی و بصیرت رهبری توابین بود، از عوامل عمده عدم توفیق توابین در رسیدن به هدف خود بود.

توجه به روابط میان رهبران مرکزی توابین و زبیریان حاکم بر کوفه و اهدافی که از ایجاد این روابط توسط زبیریان دنبال می شد، به خوبی حکایت از همین عدم انتخاب صحیح روش ها و عدم بصیرت و بینش کافی در میان توابین دارد.

عدم انجام به موقع

تعداد شهدای توابین، چند برابرعده‌ ی شهدای کربلاست!

شهدای کربلا همه در یک روز کشته شدند؛ توابین نیز همه در یک روز کشته شدند. اما اثری که توابین در تاریخ گذاشتند، یک هزارم اثری که شهدای کربلا گذاشتند، نیست! به‌خاطر این‌که در وقت خود نیامدند. کار را در لحظه‌ خود انجام ندادند. دیر تصمیم گرفتند و دیر تشخیص دادند».۸،۹

منابع

۱-.  أیام العرب فی الاسلام، محمد ابوالفضل ابراهیم؛ مختار ثقفی و نهضت توابین، احمد الدّجيلى ترجمه محمد علی لسانی فشارکی

۲-سوره بقره، آیه ۵۴

۳- مقاله امام سجاد و قیام توابین، عیسی ساجدی فر

۴- تاریخ اسلام ۱۳۵۰شماره۳۰و۳۱

۵- از دیگر رهبران قیام

۶-حاکم کوفه از طرف عبدالله زبیر

۷-التنبیه و الاشراف،  علی بن حسین مسعودی

۸- بیانات رهبر در دیدار فرماندهان لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلّم، ۲۰خرداد۷۵

۹- علاقه مندان می توانند دیگر سخنان رهبر انقلاب در مورد قیام توابین را اینجا بخوانند

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 5 / 5. تعداد آرا: 1

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

اعمال ماه جمادی الاول
اعمال ماه جمادی الاول

  اعمال مشترک تمام ماه ها: ۱ـ دعا: در زمان دیدن هلال ماه جمادی الاول خواندن دعاى هلال وارد شده است و أقلّش آن است که سه مرتبه بگوید«اللّهُ اَکْبَر» و سه مرتبه«لا إلهَ الَّا الْلّه» و سپس بگوید:«اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا». بهترین دعاى زمان رؤیت هلال دعاى ۴۳ […]

۱۵ آذر ۱۴۰۰
4617
بیشتر بدانید
رویدادهای ماه جمادی الاول
رویدادهای ماه جمادی الاول

  جَمادی‌الاولی یا جُمادی‌الاَوَّل، پنجمین ماه سال هجری قمری است. علت نامگذاری: جمادی‌ از ریشه ‌جمادا (جَمُدَ) به ‌معنای ‌انجماد، سرمای ‌سخت ‌و یخ‌ زدن‌ است. این ‌ماه‌ را از آن ‌رو جمادی ‌نامیده‌اند كه در زمان نام‌گذاری، ‌آب ‌در این‌ ماه‌ منجمد می‌شده است.۱  رویدادهای مهم ماه جمادی الاول: روز پنجم جمادی الاول ۵ق. […]

۱۵ آذر ۱۴۰۰
2914
بیشتر بدانید
علامه امینی صاحب الغدیر
علامه امینی صاحب الغدیر

عبدالحسین امینی نجفی مشهور به «علامه امینی» از علمای بنام شیعه و مولف «الغدیر» است.عبدالحسین در سال ۱۳۲۰ ه.ق (برابر با ۱۲۸۱ ه.ش) در شهر تبریز، در خانه‌ای سرشار از علم و تقوا به دنیا آمد. شیخ احمد امینی تبریزی،۱پدر بزرگوار علامه امینی از عالمان با تقوا بود. پدربزرگ علامه امینی، مولی نجف‌قلی مشهور به […]

۱۳ آذر ۱۴۰۰
1747
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 1 =