پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

نقش تغافل در تربیت

0
(0)
۲۴ شهریور ۱۴۰۰
3311
نقش تغافل در تربیت

یکی از روش‌های تربیت دینی، روش تغافل است که انسان، با نادیده انگاشتن برخی از اشتباهات دیگران به آنها، فرصت بازگشت می‌دهد، تا خود را اصلاح نمایند. روش پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت علیهم‌السلام نیز این چنین بود، چه اینکه پشت سر پیامبر بسیار حرف می‌زدند و نسبت‌های ناروایی مانند مجنون، ساحر، ابتر و دروغ گو می‌دادند ولی آنان وقتی به محضر آن حضرت می‌آمدند و اظهار ارادت می‌کردند، آن بزرگوار حرف‌های ایشان را به رخشان نمی‌کشید و غیرمستقیم ارشادشان می‌کرد. سیره ائمه اطهار علیهم‌السلام نیز چنین بوده است.

از وصایای امام سجاد به فرزند بزرگوارشان این است که:

«إِنَّ صَلاحَ الدُّنْیا بِحَذافِیرِها فِی کَلِمَتَیْنِ، إِصْلاحِ شَأنِ الْمَعاشِ مِلْءُ مِکْیالٍ، ثُلثاهُ فِطِنَۀٌ و ثُلْثُهُ تَغافُلٌ»۱ ؛ همانا سامان یافتن همه امور دنیا در دو جمله است: اصلاح و تأمین معاش زندگی، همچون پُری پیمانه‌‎ای است که دو سوم آن هوشمندی و یک سوم آن گذشت و چشم‌‎پوشی است.

همچنین امیرالمؤمنین علیه السلام  فرمودند: «مَنْ لایَتَغافَلْ عَنْ کَثِیرٍ مِنَ اْلاُمُورِ تَنَغَّضَتْ عَیْشَتُهُ »۲ ؛ کسی که در بسیاری از امور تغافل نکند، آرامش و آسایش خود را به هم زده است.

ضرورت تغافل در امر تربیت

یکی از نیازهای معنوی و روحی انسان‌ها این است که مایل نیستند دیگران از خطاها و اشتباهاتشان مطلع شوند و به شدت خواهان عزت نفس خویش‌‌اند به همین جهت در تربیت کارآمد،  والدین باید انتقاد و نصیحت را به حداقل برسانند و از خطاهای جزئی و کم اهمیت فرزند، صرف نظر کنند و هر ایراد جزئی را بلافاصله مورد انتقاد و اعتراض قرار ندهند، بلکه با بلند نظری و بزرگواری از کنار آن بگذرند تا بتوانند در مواردی مهم‌تر، با قاطعیت عمل نمایند.
خواجه نصیر طوسی در کتاب اخلاق ناصری درباره‌ اهمیت تغافل در امر تربیت کودک می‌‌نویسد: «کودک را به هر خلقی که از او صادر شود مدح گویند و اکرام کنند و بر خلاف آن، توبیخ و سرزنش صریح ننمایند که بر قبح اقدام  نموده است، بلکه او را به تغافل منسوب کنند تا بر تجاسر اقدام ننماید.»۳

با توجه به اینکه در کودک و نوجوان، به خاطر عدم رشد کامل عقلانی، زمینه‌ لغزش بسیار است گاهی نادیده گرفتن مسائل جزئی و بی‌اهمیت بهترین روش برخورد با کودک است و با این اقدام جزئی می‌‌توان در برابر رفتار بد او ایستادگی کرد.

باید توجه کرد تغافل والدین و مربیان اگر به ‌جا و در مورد صحیح باشد، نتیجه مثبت می‌‌دهد و در تربیت فرزندان، حسن اثر می‌‌گذارد؛ و اگر نابجا و در غیر مورد واقع شود نه تنها اثر مفید ندارد؛ بلکه در بعضی از مواقع مضر و زیان بخش خواهد بود. تشخیص موارد صحیح و ناصحیح تغافل فرع بر شناخت اوضاع و احوال کودک است. باید محیط خانواده و مدرسه، طرز تربیت، و شرایط زندگی آنها را در نظر گرفت و انگیزه‌‌ای که آنها را به کار خلاف واداشته بررسی کرد و از مجموع آنها موارد تغافل به‌جا و بی ‌جا را تمیز داد.

آثار تغافل

مهم‌ترین آثار تغافل

حفظ احترام و اقتدار مربی

خرده‌گیری و ایراد به خاطر اشتباهات و سهل انگاری‌های عادی و کم اهمیت، احترام شخص ایراد گیرنده را خدشه دار می‌‌کند و به همین جهت امام علی علیه‌السلام  در روایتی می‌فرمایند:« وَ عَظِّمُوا أَقْدَارَكُمْ بِالتَّغَافُلِ عَنِ الدَّنِيِّ مِنَ الْأُمُور»۴، قدر و منزلت خود را با تغافل نسبت به كارهاى پست و مسائل جزئى بالا بريد.

حفظ حرمت متربی 

تغافل باعث حفظ حرمت متربی می‌شود به ویژه اگر در نهان خطایی کرده باشد، با این کار فرصتی برای تجدید نظر پیدا می‌کند. متاسفانه برخی والدین نه تنها خطای فرزند را به رویش می‌‌آورند، بلکه عزت‌نفس او را در جمع نیز خدشه‌دار کرده و راه برگشتی برایش نمی‌‌گذارند.

ممانعت از لجبازی

سرزنش و تذکرهای پیاپی، بذر لجاجت را در وجود فرزند می‌‌نشاند و زمینه پذیرش اندرز در او را از بین می‌‌برد. لجوج بار آمدن برخی کودکان و نوجوانان، اغلب در نتیجه مراعات نکردن این اصل مهم است. به علاوه در برابر هر خطا به تذکر و سرزنش پرداختن، ارزش لحن والدین را از بین می‌‌برد و سبب می‌‌شود که فرزندان به این گونه سرزنش‌ها و انتقادها خو بگیرند و دیگر از آنها متاثر نشوند.
‌امیرالمومنین علی علیه‌السلام در روایتی می‌‌فرمایند: «وقتی نوجوانی را به سبب اشتباهش سرزنش کردی همه‌ لغزش‌‌ها و گناهانش را یاد آور نشو تا راه زورگویی و سرکشی در پیش نگیرد.»۵

اصلاح رفتار نادرست متربی

کودکان به خوبی می‌‌دانند که چه رفتاری، در چه زمانی شما را آزار می‌دهد و به همین دلیل برای جلب توجه شما بسیار زیرکانه عمل می‌‌نمایند. حال اگر شما این رفتارها را تحمل نمایید و آنها را نادیده بگیرید، کودک از آنها دست خواهد کشید. هرچند که ممکن است در ابتدا احساس کنید کارتان نتیجه نداشته است اما با استفاده‌ مداوم از این روش به نتایج حیرت انگیزی خواهید رسید و برخی از رفتارهای نامطلوب فرزندتان را اصلاح خواهید کرد.

نمونه ای از تغافل در رفتار معصومین

روزی امام حسن مجتبی علیه‌السلام از کوچه‎ های مدینه عبور می‎‌کردند. پیرمردی از اهالی شام (که تبلیغات معاویه او را نسبت به خاندان رسالت بدبین کرده بود.) هنگامی که آن حضرت را دید به آن حضرت ناسزا گفت. امام حسن علیه‌السلام گویی حرف‎‌های او را نشنیده است، با لبخند نزد او آمد و با برخوردی مهرآمیز، به او فرمودند:

«پیرمرد! گمانم غریبی. گویا اموری بر تو اشتباه شده است. اگر از ما درخواست رضایت کنی، از تو خشنود می‌‎شویم. اگر چیزی از ما بخواهی به تو عطا می‌کنیم. اگر از ما راهنمایی بخواهی تو را راهنمایی می‌‎کنیم. اگر باربرداری از ما بخواهی، بار تو را برمی‎داریم. اگر گرسنه باشی، تو را سیر می‌‎نماییم. اگر برهنه باشی، تو را می‎‌پوشانیم، اگر نیازمند باشی، تو را بی‎نیاز می‌کنیم. اگر گریخته باشی، به تو پناه می‌‎دهیم. اگر حاجتی داری، آن را ادا می‌‌نماییم. اگر مرکب خود را به سوی خانه ما روانه سازی و تا هر وقت که بخواهی، مهمان ما باشی، برای تو بهتر خواهد بود؛ زیرا ما خانه‌ای آماده و وسیع، و ثروت بسیار داریم».

پیرمرد منقلب شد، گریه کرد و گفت: گواهی می‌‎دهم که تو خلیفه خدا در زمینش هستی. خداوند آگاه‎‌تر است که مقام رسالت خود را در وجود چه کسی قرار دهد. تو و پدرت مبغوض‌ترین افراد نزد من بودید. ولی اینک تو محبوب‎‌ترین انسان نزد من می‎ باشی!

سپس پیرمرد به خانه امام حسن علیه‌السلام آمد و مهمان آن بزرگوار شد. پس از مدتی، پیرمرد در حالی که محبت خاندان نبوت در جای جای قلبش قرار گرفته بود، از محضر امام حسن علیه السلام مرخص گردید.۶

منابع

  1. مستدرک الوسائل، ج ٢، ص ٩٢
  2. غررالحکم، ج ٢، ص ٧١٧
  3. اخلاق ناصری، خواجه نصیر طوسی، ص۱۸۴
  4. تحف العقول,  جلد۱,  صفحه۲۲۴
  5. شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ص۲۰، ۳۳۳  (إذا عاتَبتَ الحَدَثَ فَاترُك لَهُ مَوضِعا مِن ذَنبِهِ لِئَلاّ يَحمِلَهُ الإِخراجُ عَلَى المُكابَرَةِ)
  6. بحارالأنوار، ج ٤٣، ص ٣٤٤

نظرات ارزشمند شما، ما را در بهبود کیفیت مطالب یاری خواهد نمود.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

اهمیت تربیت دینی
اهمیت تربیت دینی

امام خمینی (ره): آنان كه مشغول تربيت هستند، تربيت اسلامی داشته باشند، در تربيت اسلامی همه چيز است، يك فرد اگر همان طوری كه اسلام می‌خواهد بزرگ شود، غير ممكن است به مملكت خود، به همسايه خود، به همشهری خود، به برادر خود و يا به يك آدم غريبه خيانت كند، اصلا خيانت منتفی می‌شود. […]

۹ دی ۱۴۰۰
3125
بیشتر بدانید
الگوسازی، روشی کارآمد
الگوسازی، روشی کارآمد

تربیت، آموزش انتخاب بهترین روش‌ها در موقعیت و شرایط خاص می‌باشد. و الگو گیری گزینه‌ای است که شخص به کمک آن انتخابی بهتر را به آسانی انجام می‌دهد. و از این رو اینکه ما الگوی مناسب شخص را در دسترس او قرار دهیم کمک خوبی به انتخاب شایسته اوست. ساختمان وجودی انسان به گونه‌ای است […]

۵ دی ۱۴۰۰
3719
بیشتر بدانید
تغییر اسم
تغییر اسم

سؤال اخيرا ديده مى‌شود كه عده‏‌اى براى رفع مشكل افراد و يا جهت شفا از بيمارى توصيه مى‌كنند، آنها اسم خود را تغيير دهند تا آن جا كه به افراد مى‌گويند اسمى مثل محمد و يا فاطمه را تغيير دهند و مثلًا پوريا يا صدف بگذارند. جالب است كه بعضا با تغيير اسم مشكل ‏شان […]

۲ دی ۱۴۰۰
4426
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده + پانزده =