پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

بسیج؛ حرکت منطقی و عمیق اسلامی

5
(1)
۲ آذر ۱۴۰۰
2242

سازمان بسيج یکی از نیروهای پنجگانه سپاه پاسداران به شمار می‌رود که گردآوری، مدیریت و سازماندهی نیروهای داوطلب مردمی را، در راستای اهداف سازمانی، بر عهده دارد.

این نیرو که با نام‌های سازمان بسیج مستضعفین یا نیروی مقاومت بسیج هم شناخته می‌شود در ۵ آذر ۱۳۵۸ به فرمان روح الله خمینی تشکیل شد و پس از تصویب مجلس شورای اسلامی در دی ۱۳۵۹ قانوناً رسمیت پیدا کرد و به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تعلق گرفت.

واژه بسیج:

واژه «بسیج» به لحاظ مفهوم لغوی به معنای «قصد، اراده، عزم، آمادگی، سامان، آماده شدن، سامان دادن، به نظم درآوردن، ساز و برگ جنگ، آماده ساختن نیروهای نظامی برای جنگ و…» می باشد.

 به طور کلی ارکان واژه بسیج را سه مفهوم یا سه عنصرتشکیل می دهد که عبارت اند از:

الف) نظم و ساماندهی   ب) عزم و اراده    ج) آمادگی و تجهیز؛

و در هر کنش یا رفتاری که این سه عنصر جمع شود، کمال به مفهوم واقعی تجسم می یابد. بدین معنا که اراده ای تحقق می یابد، آمادگی و حرکت صورت می گیرد و امر نظم و سامان می یابد.

بسیج در مفهوم اصطلاحی دارای چند معنای کلی است که با هم مرتبط و تا حدودی بر هم قابل انطباق هستند:

١-بسیج به مفهوم نوعی نگرش و بینش کلی خردمندانه؛ یعنی بسیج نگرش یا بینشی است که مبتنی بر اراده می باشد و اراده نیز حاصل انتخاب آزادانه است. در مجموع این نگرش مبنی بر عقل، اختیار و عدالت و آگاهی بوده، مطابق فطرت بشر می باشد و حقیقت «بسیج» نیز جز این نمی باشد.۱

٢- در ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مفهوم بسیج با واژه مردم همراه شده است که بیانگر یک واقعیت خارجی می باشد. البته کاربرد بسیج بدین معنا نیز جدا از مفهوم حقیقی بسیج یعنی حرکت خردمندانه موجود مختار در مسیر فطرت نیست.

اما آن چه در اینجا بیشتر مورد توجه است این است که بسیج بیانگر حرکت جمعی بر اساس سازماندهی و مدیریت واحد می باشد.البته برای بیان چنین مفهومی، معمولا اصطلاحی چون «بسیج مردمی» یا «بسیج نیروهای مردمی» به کار می رود.

بر اساس این نگرش در بسیج باید:

الف) هدف و مقصدی معین مورد نظر باشد.

ب) برای دستیابی به اهداف، سازماندهی وجود داشته باشد.

ج) گردهمایی تخصصی و حرفه ای کمتر در آن نفوذ داشته باشد.

د) از گروه گرایی، انحصارطلبی و تسلط گرایشی خاص به دور باشد و در نتیجه در جهت منفعت ملی و عام جامعه قدم بردارد تا در خدمت منفعت گروهی و حزبی نباشد.

ه) شدت حرکت و سازماندهی آن بستگی به شرایط، نیازها و نحوه بروز هدف داشته باشد.۲

نکته ای که در این میان از بسیج بیش از همه جلب توجه می کند، «مصلحت عام» است که سازماندهی نیروهای مردمی یا افراد در راستای آن صورت می گیرد.

حرکت بسیج، حرکتی نیست که در جهت منافع افراد یا گروه های خاصی صورت گیرد، بلکه حرکتی است با هدف تامین «مصلحت عمومی» و بر همین اساس ما این حرکت را حرکت درمسیر فطرت الهی نوع انسان می دانیم.

بنابراین حرکت های «سازماندهی شده گروهی» که در پی تأمین اهداف گروه، جناح یا حزب خاصی است و جنبه انحصاری و انحصارگرایانه دارد حرکت بسیج و حقیقت بسیج نیست.

٣- بسیج به مثابه یک نهاد اجتماعی عمومی و مردمی:

این معنا از بسیج مترادف با «نیروی مقاومت بسیج» می باشد که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و استقرار نظام جمهوری اسلامی به فرمان امام خمینی (ره) به تدریج شکل گرفت و از سوی آن بزرگوار به عنوان «بسیج مستضعفان» مطرح شد.

نهاد بسیج از جمله ثمرات گران بها و پرارزش انقلاب اسلامی و جنگ هشت ساله ایران و عراق (دفاع مقدس) است. امام خمینی (ره) در مورد بسیج مستضعفان میفرماید:

«رحمت و برکات خداوند بزرگ بر بسیج مستضعفان که به حق پشتوانه انقلاب اسلامی است و به کوشش ارزنده خود ادامه داده و به حمدالله تعالی با همت جوانان برومند و داوطلبان گروه میلیونی، رزمنده تربیت و امید آن است که با شرکت فعال قشرهای معظم ملت و شور و شعفی که در جوانان عزیز از برکت اسلام مشاهده می شود، ارتش ٢٠ میلیونی که نگهبان جمهوری اسلامی و کشور عزیز از شر جهان خواران متجاوز است تحقق یابد.»۳

بر اساس بیان امام خمینی (ره) ویژگی های بسیج مستضعفان به شرح زیر است:

١- بسیج نهادی عمومی و مردمی است :

بدین معنا که از تمامی اقشار جامعه به وجود می آید و انسان هایی که معنا و مفهوم حقیقی بسیج و حقیقت آن را درک کرده اند از هرقشر، گروه، قوم و دسته ای وارد آن می گردند. همان گونه که در جای دیگر می فرماید:

«من امیدوارم که این بسیج عمومی اسلامی، الگو برای تمام مستضعفین جهان و ملت های مسلمان عالم باشد.»۴

٢- بسیج نهادی داوطلبانه است:

و لذا دارای جنبه اختیاری و انتخابی بودن است؛ اصطلاح «داوطلبان گروه میلیونی» بیانگر این ویژگی است.

٣- هدف متعالی بسیج:

حمایت از انقلاب اسلامی و نگهبانی از جمهوری اسلامی و کشور است.

بنابراین پاسداری از تمامی ارزش های انقلابی و اسلامی مورد نظر است و از همین روی بسیج میقات پابرهنگان و معراج اندیشه پاک اسلامی و شجره طیبه و درخت تناور و پرثمر۵و… است.

٤- از لحاظ ترکیب

بخش عمده نهاد بسیج مستضعفان را نیروهای جوان و لذا نیروهای فعال تر جامعه تشکیل می دهد.

در نگاه امام خمینی مفهوم بسیج گسترده و فرهنگی است تا نهادی وساختاری. از دید او «بسیجی» تنها کسی نیست که در این مجموعه یا نهاد تشکیلاتی و سازمانی وارد شده باشد و عضوی از این نهاد قلمداد شود بلکه تمام ضعفای عالم، پابرهنگان درمانده و انسان های در بند و مظلوم در برابر دیکتاتورها و ظالمین – «بسیجی» هستند؛ زیرا موجودات آگاه، عاقل، مختار، عدالتخواه و ظلم ستیز می باشند:

«قدرت ها و ابرقدرت ها و نوکران آن ها مطمئن باشند اگر خمینی یکه و تنها هم بماند به راه خود که راه مبارزه با کفر و ظلم و شرکت و بت پرستی است ادامه می دهد و به یاری خدا در کنار بسیجیان جهان اسلام، این پابرهنه های مغضوب دیکتاتورها، خواب راحت را از دیدگان جهان خواران و سرسپردگان که به ستم و ظلم خویش اصرار می نمایند سلب خواهد کرد».۶

به علاوه امام خمینی (ره) خود را نیز یک بسیجی می داند و بدان افتخار می ورزد و از خدا می خواهد که با بسیجیان محشورش گرداند: «… در این دنیا افتخارم این است که خود بسیجی ام.»۷  وآیت الله خامنه ای نیز بر آنست که: «بسیج یک حرکت بی ریشه و سطحی و صرفا ازروی احساسات نیست، بسیج یک حرکت منطقی و عمیق و اسلامی و منطبق بر نیازهای دنیای اسلام – و به طریق اولی – جامعه اسلامی است».۸,۹

منابع:

۱-جمشیدی، محمدحسین، «تهاجم فرهنگی چیست؟»، فصلنامه عملی پژوهشی بسیج.

۲-آزاد ارمکی، تقی «درآمدی بر بسیج شناسی اجتماعی»، مجله علمی پژوهشی بسیج.

۳- صحیفه امام خمینی، ج۱۵، ص۳۸۹.

۴- صحیفه امام خمینی، ج۱۲، ص۱۶۰.

۵- صحیفه امام خمینی، ج۲۱، ص۱۹۴.

۶- صحیفه امام خمینی، ج۲۰، ص۳۱۸.

۷- صحیفه امام خمینی، ج۲۱، ص۱۹۴.

۸-آیت الله خامنه ای، ۰۸/۰٩/۷۴.

۹- علاقه مندان می توانند سخنان رهبر انقلاب حفظه الله و امام راحل در مورد بسیج را از اینجا مطالعه کنند.

نظرات ارزشمند شما، ما را در بهبود کیفیت مطالب یاری خواهد کرد.

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 5 / 5. تعداد آرا: 1

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

متن

روز بزرگداشت فردوسی
روز بزرگداشت فردوسی

زندگینامه فردوسی: حکیم ابوالقاسم منصور بن حسن فردوسی طوسی ملقب به حکیم فردوسی در اول بهمن ماه سال ۳۱۹ ه.ش در روستای پاژ از توابع شهرستان طوس در نزدیکی مشهد به دنیا آمد. فردوسی در خانواده‌ای نسبتا ثروتمند به زاده شد و پدرش دهقان و یکی از زمین‌داران بزرگ مشهد بود. البته آن طور که […]

۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱
4853
بیشتر بدانید
تاثیر یک فتوا
تاثیر یک فتوا

در نیمه دوم قرن نوزدهم حوادث و اتفاقاتی در ایران رخ داد که آینده کشورمان را تا حدودی متحول و دگرگون کرد. هر یک از این حوادث برگ‌های زرینی در صفحات تاریخ این مرز و بوم بوده و درخشندگی خاص خود را دارد. نهضت تنباکو: در میان این حوادث “نهضت تنباکو” از جایگاه ویژه‌ای برخوردار […]

۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۱
1764
بیشتر بدانید
لغو نهایی قانون کاپیتولاسیون
لغو نهایی قانون کاپیتولاسیون

سه ماه پس از پیروزی انقلاب، به پیشنهاد هیئت وزیران و تصویب شورای انقلاب اسلامی، در بیست و سوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۸ ه.ش حق کاپیتولاسیون و امتیازات و ملحقات آن برای همیشه و به طور نهایی لغو شد. معنای کاپیتولاسین: کاپیتولاسیون ( یک کلمه لاتین به معنی انعقاد عهدنامه و قرارداد یا خود عهدنامه) […]

۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۱
2558
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بیست − هجده =