پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

برکات سکوت

0
(0)
۲ تیر ۱۴۰۰
3337

امیرالمومنین علیه السلام می‌فرمایند:

«وَ تَلَافِیکَ مَا فَرَطَ مِنْ صَمْتِکَ أَیْسَرُ مِنْ إِدْرَاکِکَ مَا فَاتَ مِنْ مَنْطِقِکَ۱؛ جبران آنچه با سکوت از دست می‌دهی آسان‌تر است از آن‌چه با سخن گفتن از دست برود. »

اگر در سخن گفتن کوتاه بیایی، فرض هم بگیریم در جایی از سخن گفتن کوتاه آمدی که نباید سکوت می‌کردی، جبران این کوتاهی خیلی آسان‌تر از آن ضعفی است که با گفتن پیش می‌آید، آن جایی که باید سخن نمی‌گفتی و گفتی. ما در ازای سکوتمان با اموری روبه رو می‌شویم، همان طور که در ازای سخن گفتن‌مان با اموری روبه رو خواهیم شد، حال اگر در جایی که باید سخن می‌گفتیم سکوت کردیم و پیرو آن با مسائلی روبه رو شدیم که خواست ما نبود، می‌فرمایند جبران این مسئله آسان‌تر است از جبران مسئله‌ای که وقتی باید سکوت می‌کردیم و سخن گفتیم برایمان پیش می‌آید. و لذا در نهایت توصیه می‌کنند بنا را بر سکوت بگذارید تا آن جا که وظیفه سخن گفتن باشد.

آفات کثرت کلام

اشتباه و خطای انسان از آن جا شروع می‌شود که فکر می‌کند اصل بر سخن گفتن است و اگر سکوت کند بقیه می‌گویند او چیزی نمی‌داند. پیش خود می‌گوید اگر سکوت کنم بعد از سکوتم با این مواجه می‌شوم که می‌گویند چیزی نمی‌داند. ولی اگر سخن بگویم بعد از حرف زدنم با این مواجه می‌شوم که می‌گویند چه چیزهایی می‌داند. حضرت می‌فرمایند این تحلیل کامل نیست، چون وقتی سکوت می‌کنی با چیزی مواجه می‌شوی که مدیریت و برنامه ریزی بر روی آن برایت آسان تر است از زمانی که سخن بگویی و بعد بخواهی آب رفته را برگردانی.

سخن گفتن مثل غذاخوردن، یک شهوت است. شما زمانی که بر میلتان حاکم شوید به اندازه نیازتان غذا می‌خورید نه به اندازه‌ای که حرصِ خوردن دارید. در مورد حرف زدن هم همین طور است، زمانی که بر میلتان حاکم شدید می‌توانید سخن گفتنتان را کنترل کنید.

… بعضی انسان‌ها حرص سخن گفتن به فکرشان غالب است، وقتی طرفِ مقابل دارد سخن می‌گوید بدون آن که بر روی سخن او تأمل کنند، منتظرند سخنش تمام شود و شروع کنند به حرف زدن، فقط از سخن گفتن لذت می‌برند، همانند جواب دادن به سایر غرایز. عده‌ای دیگر حرص سخن گفتن دارند اما احتیاط می‌کنند که به بقیه ضربه نخورد، و عده‌ای هم اصلاً نمی‌خواهند سخن بگویند، مگر جایی که نمی‌شود سخن نگویند. حضرت می فرمایند فرزندم سعی کن تو از شخصیت های نوع سوم باشی.۲

شهوت سخن گفتن

امام علی علیه السلام به عنوان یک مربّیِ الهی به فرزندشان نکته بسیار دقیقی را متذکر می‌شوند و می‌فرمایند: عزیزم آنجایی که بر عهده‌ات نیست سخن بگوئی، سخن گفتن را رها کن. حتماً می‌دانید که این کار، کار بسیار مشکلی است که انسان حرص سخن گفتن را کنترل کند. در قصه‌ها آمده است که پسری به سراغ مرغ خانه‌شان می‌رود تا ببیند تخم کرده است یا نه و اتفاقا می‌بیند که تخم خیلی بزرگی هم کرده است. آن را که می‌شکند، می‌بیند که آن تخم مرغ دارای سه زرده است. نزد پدرش می‌رود و جریان را برای او تعریف می‌کند. پدرش به او می‌گوید این جریان را به کسی نگو چون ممکن است مرغ را چشم بزنند! پسر هم قبول می‌کند.

در همان روز یک میهمان برای آنها می‌آید، پسر بچه دلش می‌خواهد به میهمان‌شان بگوید که مرغ‌شان تخم سه زرده کرده است اما از طرف پدرش منع شده، به همین دلیل جلو میهمان می‌نشیند و سه تا از انگشتان دستش را نشان می‌دهد تا به نحوی از انحاء اشاره‌ای به واقعه کرده باشد. پدرش متوجه می‌شود و می‌زند روی دستش که چرا اینطوری می‌کنی. بعد هم چون متوجه منظور فرزندش شده است به او می‌گوید: برو بخواب. پسر بچه می‌رود می‌خوابد و سه تا از انگشتان دستش را از زیر لحاف درمی‌آورد، یعنی مرغ ما تخم سه زرده کرده است. پدر دوباره می‌زند روی دست او و لحاف را می‌کشد روی او که بچه بخوابد و حرف نزند. اما بچه که دیگر طاقتی برای او نمانده است لحاف را به کناری زده، بلند می‌شود و فریاد می‌زند که آقا! مرغ ما امروز تخم سه زرده کرده است، این را که گفت نفس راحتی می‌کشد و می‌گوید راحت شدم و می‌خوابد.

برکات سکوت

برکات سکوت

 زندگی با سکوت

گاهی قضیه به این شکل است یعنی انسان نمی‌تواند حرفش را نزند. حضرت در راستای کنترل شهوتِ سخن گفتن می‌فرمایند: اگر می‌بینی بر عهده‌ات نیست که سخن بگویی، نگو. «دَعِ الْقَوْلَ فیما لاتَعْرِف وَ الْخطابَ فیما لاتُکَلَّفْ»۳ حرفی را که نسبت به آن علم نداری مزن و سخنی را که به عهده‌ات نیست بر زبان مران. این دستور را یک دستور ساده‌ای نگیرید. انسان با به کار بستن چنین دستوری از بسیاری جهات اصلاح می‌شود. اکثر آدم‌هایی که خوب فکر نمی‌کنند آنهایی هستند که زیاد حرف می‌زنند و برعکس، انسان‌هایی که به خودشان اجازه نمی‌دهند زیاد حرف بزنند، خوب فکر می‌کنند.

در شرح حال گاندی آمده است که یکبار از او دعوت کردند تا سخنرانی کند. دعوت را پذیرفت و سخنرانی کرد اما آنقدر بد حرف زد که جمعیت به او خندید، می‌گوید تصمیم گرفتم که کمتر حرف بزنم و همین امر باعث شد تا فراغتی برای فکر کردن پیدا کنم.

به خودتان قول بدهید اگر نسبت به موضوعی شناخت درستی ندارید سخنی درباره آن نگویید. اگر این کار را بکنید سکوتتان زیاد می‌شود و با زیاد شدن سکوت، چشمه‌های شعور و فهمِ باطنی شروع به جوشیدن می‌کند. حرف زیاد مانند گردی است که روی کشتزار فهم آدمی پاشیده می‌شود، آن را خشک می‌کند. ولی سکوت همانند دریایی است که انسان می‌تواند از آن بهره‌های فراوانی ببرد.۴

مولوی در همین رابطه می‌گوید:

خامشی بحر است و گفتن همچو جوی           بحر می‌جوید تو را، جو را مجوی

بیشتر روزهایش خاموش بود

امیرالمؤمنین علیه السلام در وصف یکی از یاران و برادران دینی‌شان – که گویا اباذر یا میثم تمار بوده- چنین سخن می‌گویند: «کَانَ لِی فِیمَا مَضَی أَخٌ فِی اللَّهِ وَ کَانَ یُعْظِمُهُ فِی عَیْنِی صِغَرُ الدُّنْیَا فِی عَیْنِهِ وَ کَانَ خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ فَلَا یَشْتَهِی مَا لَا یَجِدُ وَ لَا یُکْثِرُ إِذَا وَجَدَ وَ کَانَ أَکْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً فَإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِینَ وَ نَقَعَ غَلِیلَ السَّائِلِینَ وَ کَانَ ضَعِیفاً مُسْتَضْعَفاً فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَیْثُ غَابٍ وَ صِلُّ وَادٍ لَا یُدْلِی بِحُجَّهٍ حَتَّی یَأْتِیَ قَاضِیاً وَ کَانَ لَا یَلُومُ أَحَداً عَلَی مَا یَجِدُ الْعُذْرَ فِی مِثْلِهِ حَتَّی یَسْمَعَ اعْتِذَارَهُ وَ کَانَ لَا یَشْکُو وَجَعاً إِلَّا عِنْدَ بُرْئِهِ وَ کَانَ یَقُولُ مَا یَفْعَلُ وَ لَا یَقُولُ مَا لَا یَفْعَلُ وَ کَانَ إِذَا غُلِبَ عَلَی الْکَلَامِ لَمْ یُغْلَبْ عَلَی السُّکُوتِ وَ کَانَ عَلَی مَا یَسْمَعُ أَحْرَصَ مِنْهُ عَلَی أَنْ یَتَکَلَّمَ وَ کَانَ إِذَا بَدَهَهُ أَمْرَانِ یَنْظُرُ أَیُّهُمَا أَقْرَبُ إِلَی الْهَوَی فَیُخَالِفُهُ فَعَلَیْکُمْ بِهَذِهِ الْخَلَائِقِ فَالْزَمُوهَا وَ تَنَافَسُوا فِیهَا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِیعُوهَا فَاعْلَمُوا أَنَّ أَخْذَ الْقَلِیلِ خَیْرٌ مِنْ تَرْکِ الْکَثِیر»۵

در گذشته مرا برادری بود که در راه خدا با من برادری می‌نمود. خُردی و کوچکی دنیا در دیده‌اش وی را در چشم من بزرگ می‌داشت، و شکم بر او سلطه‌ای نداشت، پس آنچه نمی‌یافت آرزو نمی‌کرد و آنچه را می‌یافت فراوان به کار نمی‌برد. بیشتر روزهایش را خاموش می‌ماند، و اگر سخن می‌گفت گویندگان از سخن گفتن می‌ماندند و تشنگیِ پرسندگان را فرو می‌نشاند. به ظاهر ضعیف شمرده می‌شد، و به هنگام کار چون شیر بیشه و مار بیابان بود. تا نزد قاضی نمی‌رفت حجت نمی‌آورد و کسی را که عذری داشت سرزنش نمی‌نمود، تا عذرش را می‌شنود. از دردْ شِکْوه نمی‌نمود مگر آن گاه که بهبود یافته بود. تنها آنچه را می‌کرد می‌گفت و بدانچه نمی‌کرد دهان نمی‌گشود.

اگر با او جدال می‌کردند خاموشی می‌گزید و اگر در گفتار بر او پیروز می‌شدند، در خاموشی مغلوب نمی‌گردید. بر آنچه می‌شنود حریص‌تر بود تا آنچه می‌گوید، و گاهی که او را دو کار پیش می‌آمد، می‌نگریست که کدام به خواهشِ نفس نزدیک‌تر است تا راه مخالف آن را پوید. بر شما باد چنین خصلت‌ها را یافتن و در به دست آوردنش بر یکدیگر پیشی گرفتن. و اگر نتوانستید، بدانید که اندک را به دست آوردن بهتر تا همه را واگذاردن.

منابع
  1. نامه ۳۱، نهج البلاغه
  2. کتاب فرزندم اینچنین باید بود۲، نوشته اصغر طاهرزاده
  3. نامه ۳۱، نهج البلاغه
  4. کتاب فرزندم اینچنین باید بود۱، نوشته اصغر طاهرزاد
  5. نهج البلاغه ،کلام [۲۹۵] ۲۸۹

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

آثار تقوا
آثار تقوا

تقوا یعنی چه؟ یعنی خودنگهداری! خودنگهداری یعنی چه؟ یعنی تسلط بر نفس. علی علیه السلام می‌فرمایند: «انَّ تَقْوَی اللهِ حَمَتْ اولیاءَ اللهِ مَحارِمَهُ وَ الْزَمَتْ قُلوبَهُمْ مَخافَتَهُ‏؛ تقوای الهی یک خاصیتش این است که انسان را از محرمات الهی نگهداری می‌کند. خاصیت دیگرش این است که خوف خدا را در دل انسان جایگزین می‌سازد».۱ قرآن […]

۷ مرداد ۱۴۰۰
3011
بیشتر بدانید
سن مناسب ازدواج
سن مناسب ازدواج

مطالب زیر از بیانات مقام معظم رهبری می‌باشند. از همان وقتی که دختر و پسر احساس نیاز می‌کنند… اسلام اصرار دارد بر این که این پدیده در اوان خود، هر چه زودتر، از آغاز احساس نیاز انجام گیرد. این هم از اختصاصات اسلام است، هر چه زودتر بهتر. زود که می‌گوییم یعنی از همان وقتی […]

۲۰ تیر ۱۴۰۰
852
بیشتر بدانید
خوش خلقی
خوش خلقی

خوش خلقی سرمایه بی هزینه‌ای است که با بودنش زندگی آرام و گوارا، و در نبودش زندگی پر از تنش و تلخی است. احساس رضایت از زندگی، وابستگی بسیار زیادی به خوش اخلاقی زن و شوهر دارد. با وجود اخلاق خوش، انس زن و شوهر هر روز بیش از دیروز خواهد بود. یکی از نشانه‌های […]

۱۷ تیر ۱۴۰۰
2106
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − 19 =