پایگاه علمی، فقهی و اطلاع رسانی

×
×

آغاز ‌آفرینش در نهج‌البلاغه

0
(0)
۱۳ اسفند ۱۳۹۹
1866

 

آغاز  آفرینش در نهج البلاغه: خاستگاه ها؛ تاریخ گذاری

نویسنده:

سعید شفیعی، استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

چکیده:

در قرآن، مباحث مختلفی درباره آفرینش آسمان ها و زمین، آغازگری خدا در خلق، بارش باران و سرزنده شدن طبیعت و مانند آن دیده می شود. اما مسلمانان نخستین از چنین آیاتی تفسیر کیهان شناختی ارائه نمی دهند.

از همان قرن نخست هجری که در سوره هود، آیه ۷ و سوره فصلت، آیه ۱۱ از عرش خدا، آب، آسمان و دود سخن رفته بود، این مطالب بیشتر مورد توجه قرار گرفت. روایات اهل سنت از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم به دو نکته اشاره دارد که خداوند بر فراز عرش و آسمان هاست و از آنجا بر هستی احاطه علمی دارد و قلم، نخستین مخلوق است.

کیهان شناسی در قرون مختلف تاریخ

در تفاسیر منتسب به صحابه و تابعین، با یادکرد عناصری مانند باد، بخار و ابر تلاش شده است نوعی تفسیر کیهان شناختی برای خلقت ارائه شود. این روایات در دوره های بعدی «اسرائیلیات» لقب گرفته است.

با این حال، این روایات ارتباطی با مسئله آفرینش عنصری جهان ندارند و تنها باورهای مردم آن زمان را درباره برخی تعابیر قرآنی مانند موضع البیت، دحو الارض، حوت و صخره به نمایش می گذارند.

در قرن سوم، این مبحث بیشتر با اختلافات کلامی میان اهل حدیث و معتزله در مسئله ظاهرگرایی یا تأویل ارتباط  پیدا می کند.

در منابع حدیثی شیعه، هم پدیده های مادی و هم مفاهیم معنوی همچون اولین مخلوق ذکر شده اند که دیدگاه غالب بر اهمیت عناصر مادی در خلقت، به ویژه آب تأکید می کند.

اندیشمندان متأخر مسلمان، تحت تأثیر دیدگاه تالس ملطی که خاستگاه پدیده ها را آب دانسته بود بر نقش آب در آفرینش بسیار تأکید کردند. گرچه دیگر باورهای فلاسفه یونان خصوصاً نو افلاطونی هم طرفدارانی پیدا کرد و برخی آب را به عقل تأویل بردند.

آفرینش در نهج البلاغه

در نهج البلاغه درباره آسمان و زمین، انسان، حیواناتی همچون مورچه و طاووس و نیز اوصاف فرشتگان، مباحثی مطرح شده و تفسیری نسبتاً مفصل درباره آفرینش هم ارائه گردیده است.

سید رضی هم از منابع روایی شیعه و هم از منابع تاریخی، به ویژه مروج الذهب مسعودی در نقل روایات منتسب به امیرالمؤمنین علی علیه السلام بهره برده است.

در همین راستا لازم است به این سوالات پاسخ داده شود که آغاز آفرینش جهان هستی (آسمان و زمین) در نهج البلاغه چطور مطرح شده است؟ آیا خلقت جهان از ماده اولیه ای بوده یا خلق از عدم صورت گرفته است؟ اگر خلق از عدم نیست کدام عنصر یا عناصر در آفرینش نقش مهمتری داشتند؟

برای مطالعه بیشتر رجوع شود به فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش های نهج البلاغه، شماره ۶۲، پاییز ۱۳۹۸.

دانلود فایل PDF مقاله: آغاز آفرینش در نهج البلاغه

 

این مطلب چقدر مفید بود؟

برای امتیاز دادن روی یک ستاره کلیک کنید!

میانگین امتیاز 0 / 5. تعداد آرا: 0

تاکنون رأی ثبت نشده است! اولین کسی باشید که این پست را ارزیابی می کنید

اخبار مرتبط

اشتغال اطفال
اشتغال اطفال

  بایسته ها و آثار تربیتی اشتغال اطفال از دیدگاه اسلام نویسندگان: حسین جاور، استادیار دانشگاه تهران فاطمه منظمی، کارشناسی ارشد دانشگاه تهران چکیده: مخاطرات پدید آمده در جوامع، به دنبال اشتغال اطفال، محققان را بر آن داشته تا به ممنوعیت کلی اشتغال اطفال بپردازند و به دیگر جنبه های آن کمتر توجه کنند. با […]

۲۴ خرداد ۱۴۰۰
800
بیشتر بدانید
فرهنگ‌خطرپذیری‌در‌بیانات‌رهبری
فرهنگ‌خطرپذیری‌در‌بیانات‌رهبری

  ارائه الگوی توسعه فرهنگ خطرپذیری سازمان های دفاعی بر اساس بیانات فرماندهی معظم کل قوا (مد ظلله العالی) نویسندگان: ناصر عسگری، استادیار دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری مهدی خیر اندیش، دانشیار دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری اسفندیار دشمن زیاری، استادیار دانشگاه آزاد اسلامشهر حسین نامدار، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم […]

۲۲ خرداد ۱۴۰۰
1843
بیشتر بدانید
تبیین‌ولایت‌در‌نامه‌های‌علوی
تبیین‌ولایت‌در‌نامه‌های‌علوی

  «تبیین ولایت» درون مایه نامه های امام علی علیه السلام به مردم بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی نویسندگان: زینب نریمانی، دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران علی‌باقر طاهری نیا، استاد گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران چکیده: ولایت از اساسی ترین مسائل اسلام است. اتمام نعمت چه نعمت های مادی […]

۱۱ خرداد ۱۴۰۰
1928
بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × چهار =